Wołacz w języku serbskim — jak zwracać się do kogoś
Jako Polacy mamy nad innymi sporą przewagę: wołacz (po serbsku vokativ) nie jest dla nas żadną nowością. Doskonale wiesz, że gdy kogoś wołasz albo zaczynasz list, rzeczownik zmienia końcówkę — mówimy przecież "Marku!", "przyjacielu!", "mamo!". W serbskim działa to tak samo: wołacz to przypadek bezpośredniego zwracania się — wołamy kogoś, witamy go, otwieramy nim list. Stoi osobno w zdaniu, zwykle oddzielony przecinkiem, i nie jest ani podmiotem, ani dopełnieniem. Co ważne, przymiotnik zostaje w mianowniku — zmienia się tylko końcówka rzeczownika. Najważniejsze są dla nas różnice w samych końcówkach, bo serbskie nie pokrywają się z polskimi. Rzeczowniki rodzaju męskiego zakończone na twardą spółgłoskę przyjmują -e: brat → brate ("Brate, jesi li tu?"), Jovan → Jovane. Jeśli temat kończy się na spółgłoskę miękką (č, ć, đ, lj, nj, š, ž, j), pojawia się -u: prijatelj → prijatelju ("Dragi prijatelju, hvala ti na pomoći."), muž → mužu. Rzeczowniki żeńskie na -a otrzymują -o: Ana → Ano ("Ano, dođi ovamo!"), majka → majko ("Majko, gde si bila?"), žena → ženo. Osobno traktujemy żeńskie na -ica, które dają -ice: Milica → Milice, drugarica → drugarice. Uwaga na pułapkę, która Polakom wydaje się nieoczywista: wiele imion w mowie potocznej w ogóle się NIE zmienia. Serb najczęściej powie "Marko, dođi!" — a nie *"Marke!". Bez zmiany zostają też rzeczowniki rodzaju nijakiego (dete → dete) oraz potoczne zwroty typu mama, tata. To inaczej niż u nas, gdzie wołacz w takich sytuacjach narzuca się odruchowo. Najczęstszy błąd to zostawienie mianownika w piśmie i w sytuacjach oficjalnych — "Dragi prijatelj," zamiast poprawnego "Dragi prijatelju,". W liście, w nagłówku, w grzecznościowym zwrocie wołacz jest obowiązkowy. Drugi typowy błąd to mylenie końcówek: -o doczepione do rzeczownika męskiego albo -e tam, gdzie należy się -u.
Przykłady
- Marko, dođi! Marko, come here!
- Dragi prijatelju, Dear friend,
- Mama, gde si? Mum, where are you?
Cała lekcja
Wszystko z filmu, w tekście.
-
Chcesz kogoś zawołać albo się do niego zwrócić. W tym momencie wyraz często zmienia formę. Brat staje się brate, prijatelj staje się prijatelju.
-
Wołacz to przypadek zwracania się. Używasz go, kiedy kogoś wołasz, witasz albo piszesz list. To forma, którą zwracasz się wprost do swojego rozmówcy.
-
Końcówka zależy od rodzaju i od tego, jak kończy się wyraz. Rodzaj męski przybiera najczęściej -e lub -u. Imiona żeńskie i rzeczowniki na -a przybierają najczęściej -o.
-
Zacznijmy od rodzaju męskiego. Rzeczownik brat przybiera w wołaczu końcówkę -e, więc kiedy wołasz, mówisz brate. Brate, jesi li tu?
-
Wyrazy zakończone miękką spółgłoską często przybierają -u. Prijatelj staje się w wołaczu prijatelju. Tak też zaczyna się list. Dragi prijatelju, hvala ti na pomoći.
-
Teraz rodzaj żeński. Imię żeńskie Ana kończy się na -a, więc w wołaczu przybiera -o i staje się Ano. Ano, dođi ovamo!
-
Ta sama zasada dotyczy zwykłych rzeczowników na -a. Majka staje się w wołaczu majko, kiedy zwracasz się do niej. Majko, gde si bila?
-
Ale uwaga: wiele imion i mowa potoczna zachowują formę mianownika. Marko zwykle pozostaje Marko, a mama pozostaje mama.
-
Dlatego w mowie potocznej imię Marko zwykle pozostaje takie samo. Po prostu wołasz go po imieniu. Marko, dođi!
-
A kiedy wołasz mamę w zwykłej rozmowie, pozostaje mama. Tutaj wołacz pokrywa się z formą codzienną. Mama, gde si?
-
Oto najczęstszy błąd. W bardziej oficjalnym albo pisemnym zwrocie nie zostawiaj mianownika. Nie pisze się dragi prijatelj, kiedy się do niego zwracasz — poprawnie jest dragi prijatelju.
-
I na odwrót: nie wymuszaj zmiany przy każdym imieniu. Marko zwykle pozostaje Marko; w mowie potocznej nie musisz go odmieniać.
-
Podsumujmy. Wołacz to forma zwracania się. Rodzaj męski idzie na -e lub -u, imiona żeńskie i wyrazy na -a na -o. A wiele imion i wyrażeń potocznych pozostaje bez zmian.