Serbskie przyimki i przypadki, którymi rządzą
W języku serbskim każdy przyimek rządzi ściśle określonym przypadkiem — dokładnie tak, jak w polskim „u lekarza", „z miasta", „ku szkole". Rzeczownika po przyimku nie zostawiasz w formie słownikowej; przyimek i przypadek zapamiętujesz jako nierozłączną parę. Dopełniacza wymagają od, do, iz, kod, bez (a także ispred, iza, oko, pored): mówimy „kod doktora" (u lekarza), „Idem kod doktora.", „Vraćam se iz grada." (grad → grada), „Pijem kafu bez šećera." (šećer → šećera). Celownik — po prema, ka: „Idemo prema školi." (škola → školi). Narzędnik — po s/sa, pred, nad: „sa prijateljem", „Šetam sa prijateljem." (prijatelj → prijateljem), „Auto je pred kućom." (kuća → kućom). Najważniejszy haczyk to u i na: ten sam przyimek daje różne przypadki zależnie od znaczenia. Ruch, kierunek → biernik: „Ulazim u kuću." (kuća → kuću). Położenie, stan spoczynku → miejscownik: „Sada sam u kući.", „u kući" (kuća → kući). Porównaj „idem u grad" (dokąd, biernik) i „živim u gradu" (gdzie, miejscownik). Logika jest taka sama jak w polskim, ale nie ufaj jej ślepo: po pozornie „takim samym" przyimku serbski potrafi wybrać inny przypadek, a końcówki się różnią. Typowy błąd to zostawienie rzeczownika bez przypadka: piszą „kod doktor" zamiast poprawnego „kod doktora". Zapamiętaj zasadę: ucz się przyimka razem z przypadkiem, nigdy osobno.
Przykłady
- kod doktora at the doctor's
- u kući in the house
- sa prijateljem with a friend
Cała lekcja
Wszystko z filmu, w tekście.
-
Mówisz przyimek, a potem się zatrzymujesz. Jaka końcówka pasuje do rzeczownika? kod doktor, kod doktoru, kod doktora? Sekret jest taki, że każdy przyimek zawsze wymaga jednego i tego samego przypadka.
-
Główna zasada jest prosta. Przyimek nie stoi sam. Po nim zawsze pojawia się rzeczownik w określonym przypadku, a ten przypadek wybiera sam przyimek. Twoim zadaniem jest uczyć się ich razem.
-
Oto mapa. Przyimki od, do, iz, kod i bez wymagają dopełniacza. Przyimki prema i ka wymagają celownika. Przyimki s, sa, pred i nad wymagają narzędnika. A u, na i o zmieniają przypadek zależnie od znaczenia — to zostawiamy na koniec.
-
Zacznijmy od dopełniacza. Przyimek kod oznacza bycie u kogoś i zawsze wymaga dopełniacza. Rzeczownik doktor staje się doktora. Idem kod doktora.
-
Tego samego przypadka wymagają też od, do i iz. Przyimek iz oznacza ruch od wewnątrz, więc rzeczownik grad znów idzie w dopełniacz i staje się grada. Vraćam se iz grada.
-
Przyimek bez oznacza brak czegoś i również wymaga dopełniacza. Słowo šećer staje się šećera. Pijem kafu bez šećera.
-
Teraz celownik. Przyimki prema i ka wskazują kierunek ku czemuś i wymagają celownika. Rzeczownik škola staje się školi. Idemo prema školi.
-
Teraz narzędnik. Przyimek sa oznacza razem z kimś lub czymś i wymaga narzędnika. Słowo prijatelj staje się prijateljem. Šetam sa prijateljem.
-
Narzędnika wymagają też przyimki pred i nad, które opisują położenie przed czymś lub nad czymś. Rzeczownik kuća staje się kućom. Auto je pred kućom.
-
A teraz najważniejsze. Przyimki u i na nie są przypisane tylko do jednego przypadka. Gdy opisują ruch, łączą się z biernikiem. Gdy opisują miejsce, w którym coś się znajduje, łączą się z miejscownikiem. To samo słowo, dwa przypadki.
-
Spójrz na ruch. Idziesz gdzieś, wchodzisz do czegoś — to biernik. Rzeczownik kuća staje się kuću. Ulazim u kuću.
-
A teraz miejsce. Jesteś w środku, nic się nie porusza — to miejscownik. Ten sam rzeczownik kuća staje się teraz kući. Sada sam u kući.
-
Oto pułapka. Uczysz się przyimka, ale zapominasz jego przypadek i zgadujesz końcówkę. Po przyimku kod nie mówi się kod doktor, lecz kod doktora, w dopełniaczu. Ucz się przyimka i przypadka jako jednej pary.
-
Zapamiętaj tak. Każdy przyimek niesie swój przypadek. A przy u i na zapytaj siebie: czy to ruch, czy miejsce.