Reflexive verbs with 'se'
Many verbs carry the reflexive particle 'se': zvati se (to be called), osećati se (to feel), vraćati se (to return). 'Se' is a clitic — it follows the same second-position rule as 'sam' and friends and never starts a sentence.
Örnekler
- Kako se zoveš? What is your name?
- Osećam se dobro. I feel good.
- Vraćam se kući. I'm going back home.
Dersin tamamı
Videodaki her şey, yazılı olarak.
-
Birine adının ne olduğunu sormak mı istiyorsun? Minicik bir kelime — „se“ — olmadan olmaz. Kendini tanıtmak ve nasıl hissettiğini söylemek için sana o lazım. Pek çok fiil bu „se“yi taşır. Hadi onun yerini öğrenelim.
-
Konu şu. Pek çok Sırpça fiil „se“ kelimesiyle birlikte gider. Bu „se“ fiilin bir parçasıdır — onu fiille birlikte, tek bir bütün olarak öğren. „Zvati se“ ad taşımak demektir. „Osećati se“ bir durumda olmak demektir. „Vraćati se“ geri dönmek demektir.
-
Etrafında ne kadar çok olduğuna bak. Solda her gün ihtiyaç duyacağın „se“li fiiller: zvati se, osećati se, vraćati se, žuriti se. Sağda farkı görmen için „se“siz birkaç tanesi: raditi, pisati, čitati. „Se“ rastgele değildir — tam belli fiillerle gider.
-
İlk gün söyleyeceğin şeyden başlayalım — adı sorma. „se“nin nerede durduğuna dikkat et: Kako se zoveš? „Adın ne?“ Fiil „zvati se“, ama „se“ fiilin yanında durmuyor — ilk kelime „kako“nun hemen ardına atladı. O yeri aklında tut.
-
Bu sorunun cevabı da „se“ taşır. Kendini tanıtırken şöyle dersin: Zovem se Ana. „Benim adım Ana.“ Kelime kelime: „zovem se Ana“ — „kendime Ana derim“. Görüyorsun, „se“ tam „zovem“ fiilinin ardından geliyor çünkü fiil başta. „Se“ cümlede ikinci yeri arar.
-
İşte temel kural. „Se“ bir klitiktir — kısa, vurgusuz bir kelimecik; asla cümlenin ilk yerinde bulunmaz ve asla vurgulu değildir. İlk kelimeye „yaslanır“ ve hemen onun ardına geçer — sözde ikinci yere. Aynı kural „sam“, „si“, „je“ için de geçerlidir. Klitikler ikinci yeri sever.
-
O ikinci yeri iş başında görelim. Nasıl olduğunu söylemek istiyorsun — „osećati se“ kullanırsın: Osećam se dobro. „İyi hissediyorum.“ „Osećam“ fiili başta, dolayısıyla „se“ hemen onun ardından, ikinci yere gelir, ancak ondan sonra „dobro“. Sıralama: fiil, „se“, gerisi. Cümleye asla „se“ ile başlamazsın.
-
Şimdi cümle fiille başlamadığında ne olduğuna dikkat et. Önce başka bir kelime gelirse, „se“ ona yapışır: Vraćam se kući. „Eve dönüyorum.“ Fiil başta, bu yüzden „se“ onun ardında. Ama „Sutra se vraćam kući“da ilk kelime „sutra“, dolayısıyla „se“ onun ardına atlar — „vraćam“ fiilinden uzağa.
-
„Žuriti se“ fiiliyle iki cümleyi karşılaştır. Fiil başladığında „se“ hemen onun ardındadır: Žurim se na posao. „İşe acele ediyorum.“ Ama cümle „Uvek“ ile başlarsa, bak „se“ nasıl öne kayıyor: Uvek se žurim ujutru. „Sabahları hep acele ederim.“ „Se“ her zaman ikinci yere.
-
Peki bir anda birden fazla klitik karşılaşınca ne olur? Onlar belli bir sırayla dizilir. „Sam“, „si“, „je“ önce gelir, „se“ ise onların ardından gider. Bu yüzden „vratio sam se“ dersin, „vratio se sam“ değil. Önce fiil klitiği, ardından „se“.
-
Bunu geçmiş zamanda gör. Dün eve döndüğünü söylemek istiyorsun: Vratio sam se kući. „Eve döndüm.“ İki klitik bir arada: önce „sam“ sonra „se“, tam bu sırayla, ilk kelime „vratio“nun hemen ardından. Asla tersi değil.
-
Ve şimdi asıl tuzak — burada olma sebebin. Cümleye „se“ ile başlama ve onu her zaman fiilin tam yanına yapıştırma. „Se zovem Ana“ yanlış duyulur çünkü „se“ birinci olamaz. İlk kelimeden sonra gelmeli: „Zovem se Ana“. İkinci yer, her zaman.
-
Ve ikinci sık hata — „se“yi tamamen atlamak. Onsuz fiil anlam değiştirir ya da öyle bir fiil yoktur. „Kako zoveš?“ „kimi çağırıyorsun, kimi davet ediyorsun“ demektir, „kako se zoveš“ değil. „Se“ olmadan bambaşka bir şey sormuş olursun. Onu düşürme.
-
Özetleyelim. Pek çok fiil „se“ taşır — zvati se, osećati se, vraćati se — ve o fiilin bir parçasıdır, bu yüzden onu fiille birlikte öğren. „Se“ bir klitiktir: asla ilk kelime değil, her zaman ikinci yerde, „sam“ gibi klitiklerin ardından. Ve onu unutma — „se“ olmadan cümle başka bir şey ifade eder.