Sırpça „se" Türkçedeki -n- ekiyle aynı mı?

İşlevi benzer ama yapısı çok farklı. Türkçede dönüşlülük fiilin içine giren bir ektir (yıkanmak), Sırpçada ise „se" ayrı, cümle içinde yer değiştiren bağımsız bir parçacıktır.

„se" neden cümle başında olamaz?

Çünkü „se" vurgusuzdur ve ilk vurgulu kelimeye yaslanır. Cümle fiille başlıyorsa „se" hemen ardından gelir: „Zovem se Ana."

„se" ne zaman fiilin önüne geçer?

Cümleyi başka bir kelime açtığında. Karşılaştırın: „Žurim se." ama „Uvek se žurim." ve „Sutra se vraćam kući." – „se" hep ikinci sırada kalır.

Geçmiş zamanda sıralama nasıl?

Yardımcı parçacık „se"den önce gelir: „Vratio sam se kući." Sıralama sam/si/je + se biçiminde sabittir, *vratio se sam yanlıştır.

„se"yi atlarsam ne olur?

Anlam değişir. „Kako se zoveš?" Adın ne? demektir, „Kako zoveš?" ise Kimi çağırıyorsun? demektir. „se" fiilin parçasıdır, düşürülemez.

Fiiller

Sırpça dönüşlü fiiller ve „se" parçacığı

Seviye A2 Fiiller

Ana fikir

Türkçede dönüşlülüğü çoğu zaman fiilin içine eklediğimiz bir ekle kurarız: yıka- fiili yıka-n-mak olur ve „kendini" anlamı doğrudan fiilin gövdesine girer. Sırpça bunu bambaşka yapar. Burada dönüşlülük ayrı, küçük bir kelimeyle gösterilir: se. Birçok Sırpça fiil bu parçacıktan ayrılmaz, bu yüzden onları hep „se" ile birlikte öğrenmek gerekir: zvati se (adı … olmak), osećati se (kendini … hissetmek), vraćati se (geri dönmek). „se" bir süs değil, fiilin parçasıdır.En önemli fark şudur: bu „se" eke değil, cümlenin içinde yer değiştiren bağımsız bir parçacığa benzer. Vurgusuzdur ve kuralı basittir: asla cümlenin başında durmaz; ilk vurgulu kelimeden hemen sonra, yani ikinci sırada yer alır. Cümle fiille başlıyorsa „se" hemen fiilin ardından gelir: „Zovem se Ana." (Adım Ana.) Ama cümleyi başka bir kelime açarsa „se" ona doğru kayar ve fiilin önüne geçer: „Uvek se žurim." (Hep acele ederim.), „Sutra se vraćam kući." (Yarın eve dönüyorum.) Şu çift bunu güzel gösterir: „Žurim se." → „Uvek se žurim."Geçmiş zamanda „se" yardımcı parçacıkla karşılaşır ve sıralama sabittir: önce sam/si/je, sonra se. Yani „Vratio sam se kući." (Eve döndüm.) denir, *vratio se sam denmez. Türkçede böyle bir yer değiştirme alışkanlığımız olmadığı için bu kısma özellikle dikkat etmek gerekir.Türk öğrencilerin en sık hataları şunlardır: „se"yi cümle başına koymak (*Se zovem Ana* yanlıştır – doğrusu „Zovem se Ana."); parçacığı düşürmek, ki bu anlamı değiştirir („Kako se zoveš?" = Adın ne? ama „Kako zoveš?" = Kimi çağırıyorsun?); parçacık sırasını şaşırmak; ve başka bir kelime cümleyi açtığında „se"yi yine fiile yapıştırmak. En kolayı kalıpları bütün öğrenmektir: soru „Kako se zoveš?" ve yanıt „Zovem se…" Türkçedeki -n- ekini düşünün, ama unutmayın: Sırpçada bu „ek" yerinden oynayan ayrı bir kelimedir.

Örnekler

Kako se zoveš? What is your name?
Osećam se dobro. I feel good.
Vraćam se kući. I'm going back home.

Dersin tamamı

Videodaki her şey, yazılı olarak.

Kako se zoveš?

„se“ ile dönüşlü fiiller

Birine adının ne olduğunu sormak mı istiyorsun? Minicik bir kelime — se — olmadan olmaz. Kendini tanıtmak ve nasıl hissettiğini söylemek için sana o lazım. Pek çok fiil bu seyi taşır. Hadi onun yerini öğrenelim.
🔁
Pek çok fiil „se“ kelimesini taşır — o, fiilin bir parçasıdır.

Konu şu. Pek çok Sırpça fiil se kelimesiyle birlikte gider. Bu se fiilin bir parçasıdır — onu fiille birlikte, tek bir bütün olarak öğren. Zvati se ad taşımak demektir. Osećati se bir durumda olmak demektir. Vraćati se geri dönmek demektir.
„se“li fiiller her yerde
„se“ ile
zvati se
osećati se
vraćati se
žuriti se
„se“ olmadan
raditi
pisati
čitati
Etrafında ne kadar çok olduğuna bak. Solda her gün ihtiyaç duyacağın seli fiiller: zvati se, osećati se, vraćati se, žuriti se. Sağda farkı görmen için sesiz birkaç tanesi: raditi, pisati, čitati. Se rastgele değildir — tam belli fiillerle gider.
Kako se zoveš?
zvati se — „se“ ilk kelimeden sonra

İlk gün söyleyeceğin şeyden başlayalım — adı sorma. senin nerede durduğuna dikkat et: Kako se zoveš? Adın ne? Fiil zvati se, ama se fiilin yanında durmuyor — ilk kelime kakonun hemen ardına atladı. O yeri aklında tut.
Zovem se Ana.
zvati se — „se“ ikinci yerde

Bu sorunun cevabı da se taşır. Kendini tanıtırken şöyle dersin: Zovem se Ana. Benim adım Ana. Kelime kelime: zovem se Ana — kendime Ana derim. Görüyorsun, se tam zovem fiilinin ardından geliyor çünkü fiil başta. Se cümlede ikinci yeri arar.
②
„Se“ bir klitiktir: cümlede asla birinci değil, ikinci yere geçer.

İşte temel kural. Se bir klitiktir — kısa, vurgusuz bir kelimecik; asla cümlenin ilk yerinde bulunmaz ve asla vurgulu değildir. İlk kelimeye yaslanır ve hemen onun ardına geçer — sözde ikinci yere. Aynı kural sam, si, je için de geçerlidir. Klitikler ikinci yeri sever.
Osećam se dobro.
osećati se — „se“ fiilden sonra

O ikinci yeri iş başında görelim. Nasıl olduğunu söylemek istiyorsun — osećati se kullanırsın: Osećam se dobro. İyi hissediyorum. Osećam fiili başta, dolayısıyla se hemen onun ardından, ikinci yere gelir, ancak ondan sonra dobro. Sıralama: fiil, se, gerisi. Cümleye asla se ile başlamazsın.
Vraćam se kući.
vraćati se — „se“ ikinci yeri izler

Şimdi cümle fiille başlamadığında ne olduğuna dikkat et. Önce başka bir kelime gelirse, se ona yapışır: Vraćam se kući. Eve dönüyorum. Fiil başta, bu yüzden se onun ardında. Ama Sutra se vraćam kućida ilk kelime sutra, dolayısıyla se onun ardına atlar — vraćam fiilinden uzağa.
Žurim se. → Uvek se žurim.
„se“ ikinci yere atlar

Žuriti se fiiliyle iki cümleyi karşılaştır. Fiil başladığında se hemen onun ardındadır: Žurim se na posao. İşe acele ediyorum. Ama cümle Uvek ile başlarsa, bak se nasıl öne kayıyor: Uvek se žurim ujutru. Sabahları hep acele ederim. Se her zaman ikinci yere.
geçmiş zamanda klitik sırası

vratio SAM SE sam + se
osećao SI SE si + se
zvao SE se (3. lice)

Peki bir anda birden fazla klitik karşılaşınca ne olur? Onlar belli bir sırayla dizilir. Sam, si, je önce gelir, se ise onların ardından gider. Bu yüzden vratio sam se dersin, vratio se sam değil. Önce fiil klitiği, ardından se.
Vratio sam se kući.
sıra: sam + se

Bunu geçmiş zamanda gör. Dün eve döndüğünü söylemek istiyorsun: Vratio sam se kući. Eve döndüm. İki klitik bir arada: önce sam sonra se, tam bu sırayla, ilk kelime vrationun hemen ardından. Asla tersi değil.
✗ Se zovem Ana. „se“ birinci yerde — yanlış

✓ Zovem se Ana. Benim adım Ana.

„se“ asla birinci değil — ikinci yere geçer.

Ve şimdi asıl tuzak — burada olma sebebin. Cümleye se ile başlama ve onu her zaman fiilin tam yanına yapıştırma. Se zovem Ana yanlış duyulur çünkü se birinci olamaz. İlk kelimeden sonra gelmeli: Zovem se Ana. İkinci yer, her zaman.
✗ Kako zoveš? kimi çağırıyorsun? — başka anlam

✓ Kako se zoveš? Adın ne?

„se“ olmadan fiil anlam değiştirir — onu atlama.

Ve ikinci sık hata — seyi tamamen atlamak. Onsuz fiil anlam değiştirir ya da öyle bir fiil yoktur. Kako zoveš? kimi çağırıyorsun, kimi davet ediyorsun demektir, kako se zoveš değil. Se olmadan bambaşka bir şey sormuş olursun. Onu düşürme.
Unutma
- pek çok fiil „se“ taşır — onu fiille birlikte öğren (zvati se, osećati se)
- „se“ bir klitiktir: asla birinci, her zaman ikinci yerde
- klitik sırası: sam/si/je sonra „se“ — ve „se“yi asla atlama
Özetleyelim. Pek çok fiil se taşır — zvati se, osećati se, vraćati se — ve o fiilin bir parçasıdır, bu yüzden onu fiille birlikte öğren. Se bir klitiktir: asla ilk kelime değil, her zaman ikinci yerde, sam gibi klitiklerin ardından. Ve onu unutma — se olmadan cümle başka bir şey ifade eder.

Önerilen videolar

Boşnakça, Hırvatça, Sırpça Ders 18 - Dönüşlü Fiillerde Soru Boşnakça Hırvatça Sırpça

vratio SAM SE	sam + se
osećao SI SE	si + se
zvao SE	se (3. lice)

Örnekler

Kako se zoveš?

Önerilen videolar

İlgili dersler