Sırpça Kısa Zamirler: me, te, ga, joj
Sırpçada nesne zamirlerinin iki biçimi vardır: günlük konuşmada kullanılan kısa, vurgusuz klitikler ve yalnızca vurgu ile edatlardan sonra gelen uzun biçimler. Bir Sırp “Vidim njega” değil, sadece “Vidim ga” der. Akuzatif (kimi/neyi) dizisi me, te, ga, je, nas, vas, ih; datif (kime) dizisi mi, ti, mu, joj, nam, vam, im. En kritik nokta ise yer: klitikler asla cümlenin başında olmaz, ilk sözcüğün ardına yaslanıp ikinci konuma gelir. Bu yüzden “Vidim ga” doğru, “Ga vidim” yanlıştır; cümle başka bir sözcükle başlayınca da “Danas ga vidim” olur. Uzun biçimi yalnızca edattan sonra (za njega), vurgu için ve tek sözcüklük yanıtlarda saklarsın.
Örnekler
- Vidim ga. I see him.
- Dajem ti knjigu. I'm giving you a book.
- Zovem je. I'm calling her.
Dersin tamamı
Videodaki her şey, yazılı olarak.
-
Vidim ga demek istiyorsun ama Vidim njega diyorsun. Seni anlarlar, ama ders kitabından çıkmış gibi katı duruyor. Sırplar günlük konuşmada kısa, vurgusuz zamirleri kullanır: me, te, ga, joj. Hadi bunları öğrenelim.
-
Olay şu. Bir ismi njega, nju, njih ile değiştirdiğinde Sırpçanın iki biçimi vardır. Uzun, vurgulu olanı: mene, tebe, njega. Bir de klitik denen kısa, vurgusuz parçacıklar: me, te, ga. Sıradan konuşmada neredeyse her zaman kısalarını kullanırsın.
-
Duruma göre iki dizi var. Akuzatif — yani kimi, neyi, dolaysız nesne: me, te, ga, je, nas, vas, ih. Bir de datif — yani kime, bir şeyi verdiğin ya da söylediğin kişi: mi, ti, mu, joj, nam, vam, im. Hepsini bir anda ezberlemen gerekmez; nasıl çalıştıklarına bak.
-
En sık kullanılandan başlayalım. Onu gördüğünü söylemek istiyorsun. Uzun njegaya gerek yok — tek bir ga yeter: Vidim ga. Onu görüyorum. Bu ga, on zamirinin akuzatifidir — njeganın kısa biçimi. Hemen fiilin ardından, cümlenin ikinci konumuna gelir. Sırplar gerçekten böyle konuşur.
-
O kadın için de aynı. Bir kızı arıyorsan Zovem nju demezsin — kısa je kullanırsın: Zovem je. Onu arıyorum. Bu je, ona zamirinin akuzatifidir. Dikkat — biti fiilinin je biçimiyle aynı görünür, ama burada nju demektir. Onları cümledeki konumları ayırır.
-
Şimdi datif — birine bir şey verdiğin durum. Sana bir kitap verdiğini söylemek istiyorsun. Uzun tebi yerine kısa ti kullanırsın: Dajem ti knjigu. Sana bir kitap veriyorum. Bu ti datiftir — eylemin alıcısı. Hemen fiilin ardından durur, knjigu ondan sonra gelir. Önce fiil, sonra klitik, sonra gerisi.
-
Bir datif daha, bu kez o kadın için. Onanın datifi jojdur — başlayanları sık şaşırtan bir sözcük. Ona bir şey söylüyorsan: Kažem joj istinu. Ona gerçeği söylüyorum. Joj, njoj demektir — ona zamirinin kısa datifi. Akuzatif je ile karışmaz: je gördüğüm kişidir, joj ise konuştuğum kişi.
-
İşte konum hakkındaki temel kural. Kısa zamirler klitiktir — vurgusuzdur, asla cümlenin başında olmaz. İlk sözcüğe yaslanıp hemen onun ardına, ikinci konuma gelirler. Bu yüzden Vidim ga, Ga vidim değil. Aynı kural se ve sam için de geçerli.
-
Cümle fiille başlamayınca klitiğin nasıl yer değiştirdiğine bak. Vidim ga — önce fiil, ga onun ardında. Ama Danas ile başlarsan: Danas ga vidim. Onu bugün görüyorum. Şimdi danas ilk sözcük, ga hemen onun ardına atlar — vidim fiilinden uzakta. Klitik, başta ne olursa olsun ikinci konumu izler.
-
Peki uzun biçim ne zaman gerekir? Üç durum. Edattan sonra hep uzun gelir: za njega, za ga değil. Bir şeyi vurguladığında: Vidim njega, ne nju. Ve tek sözcükle yanıt verdiğinde: Koga? — Njega. Yoksa, sıradan konuşmada kısa biçim.
-
Edatı iş başında gör. Za gibi bir edattan sonra uzun biçim şart — klitik orada duramaz: Ovo je za njega. Bu onun için. Za njega dersin, asla za ga değil. Edattan sonra hep uzun, vurgulu biçim. Bunu sağlam bir kural olarak aklında tut.
-
Ve şimdi asıl tuzak — buraya gelmenin sebebi. Uzun biçimi her yere koyma. Özel bir vurgu olmadan Vidim njega katı ve kitabi durur. Normal bir cümlede bu sadece Vidim gadır.
-
İkinci sık hata da — klitiği cümlenin başına koymak. Ga vidim yanlıştır, çünkü klitik asla başta olmaz. İlk sözcüğün ardına gelmeli: Vidim ga ya da Danas ga vidim. İkinci konum, her zaman.
-
Özetleyelim. Günlük konuşmada kısa zamirleri kullanırsın: akuzatif me, te, ga, je, nas, vas, ih; datif mi, ti, mu, joj, nam, vam, im. Bunlar klitiktir — asla başta, hep ikinci konumda. Uzun biçimi — njega, tebe — vurgu için ve edattan sonra saklarsın. Vidim ga, Vidim njega değil.