Sırpça Kısa Zamirler: me, te, ga, joj
Sırpçada nesne zamirlerinin iki biçimi vardır: günlük konuşmada kullanılan kısa, vurgusuz klitikler ve yalnızca vurgu ile edatlardan sonra gelen uzun biçimler. Bir Sırp “Vidim njega” değil, sadece “Vidim ga” der. Akuzatif (kimi/neyi) dizisi me, te, ga, je, nas, vas, ih; datif (kime) dizisi mi, ti, mu, joj, nam, vam, im. En kritik nokta ise yer: klitikler asla cümlenin başında olmaz, ilk sözcüğün ardına yaslanıp ikinci konuma gelir. Bu yüzden “Vidim ga” doğru, “Ga vidim” yanlıştır; cümle başka bir sözcükle başlayınca da “Danas ga vidim” olur. Uzun biçimi yalnızca edattan sonra (za njega), vurgu için ve tek sözcüklük yanıtlarda saklarsın.
Örnekler
- Vidim ga. I see him.
- Dajem ti knjigu. I'm giving you a book.
- Zovem je. I'm calling her.
Dersin tamamı
Videodaki her şey, yazılı olarak.
-
„Vidim ga“ demek istiyorsun ama „Vidim njega“ diyorsun. Seni anlarlar, ama ders kitabından çıkmış gibi katı duruyor. Sırplar günlük konuşmada kısa, vurgusuz zamirleri kullanır: me, te, ga, joj. Hadi bunları öğrenelim.
-
Olay şu. Bir ismi „njega, nju, njih“ ile değiştirdiğinde Sırpçanın iki biçimi vardır. Uzun, vurgulu olanı: mene, tebe, njega. Bir de klitik denen kısa, vurgusuz parçacıklar: me, te, ga. Sıradan konuşmada neredeyse her zaman kısalarını kullanırsın.
-
Duruma göre iki dizi var. Akuzatif — yani „kimi, neyi“, dolaysız nesne: me, te, ga, je, nas, vas, ih. Bir de datif — yani „kime“, bir şeyi verdiğin ya da söylediğin kişi: mi, ti, mu, joj, nam, vam, im. Hepsini bir anda ezberlemen gerekmez; nasıl çalıştıklarına bak.
-
En sık kullanılandan başlayalım. Onu gördüğünü söylemek istiyorsun. Uzun „njega“ya gerek yok — tek bir „ga“ yeter: Vidim ga. „Onu görüyorum.“ Bu „ga“, „on“ zamirinin akuzatifidir — „njega“nın kısa biçimi. Hemen fiilin ardından, cümlenin ikinci konumuna gelir. Sırplar gerçekten böyle konuşur.
-
„O“ kadın için de aynı. Bir kızı arıyorsan „Zovem nju“ demezsin — kısa „je“ kullanırsın: Zovem je. „Onu arıyorum.“ Bu „je“, „ona“ zamirinin akuzatifidir. Dikkat — „biti“ fiilinin „je“ biçimiyle aynı görünür, ama burada „nju“ demektir. Onları cümledeki konumları ayırır.
-
Şimdi datif — birine bir şey verdiğin durum. Sana bir kitap verdiğini söylemek istiyorsun. Uzun „tebi“ yerine kısa „ti“ kullanırsın: Dajem ti knjigu. „Sana bir kitap veriyorum.“ Bu „ti“ datiftir — eylemin alıcısı. Hemen fiilin ardından durur, „knjigu“ ondan sonra gelir. Önce fiil, sonra klitik, sonra gerisi.
-
Bir datif daha, bu kez „o“ kadın için. „Ona“nın datifi „joj“dur — başlayanları sık şaşırtan bir sözcük. Ona bir şey söylüyorsan: Kažem joj istinu. „Ona gerçeği söylüyorum.“ „Joj“, „njoj“ demektir — „ona“ zamirinin kısa datifi. Akuzatif „je“ ile karışmaz: „je“ gördüğüm kişidir, „joj“ ise konuştuğum kişi.
-
İşte konum hakkındaki temel kural. Kısa zamirler klitiktir — vurgusuzdur, asla cümlenin başında olmaz. İlk sözcüğe yaslanıp hemen onun ardına, ikinci konuma gelirler. Bu yüzden „Vidim ga“, „Ga vidim“ değil. Aynı kural „se“ ve „sam“ için de geçerli.
-
Cümle fiille başlamayınca klitiğin nasıl yer değiştirdiğine bak. „Vidim ga“ — önce fiil, „ga“ onun ardında. Ama „Danas“ ile başlarsan: Danas ga vidim. „Onu bugün görüyorum.“ Şimdi „danas“ ilk sözcük, „ga“ hemen onun ardına atlar — „vidim“ fiilinden uzakta. Klitik, başta ne olursa olsun ikinci konumu izler.
-
Peki uzun biçim ne zaman gerekir? Üç durum. Edattan sonra hep uzun gelir: „za njega“, „za ga“ değil. Bir şeyi vurguladığında: „Vidim njega, ne nju“. Ve tek sözcükle yanıt verdiğinde: „Koga?“ — „Njega“. Yoksa, sıradan konuşmada kısa biçim.
-
Edatı iş başında gör. „Za“ gibi bir edattan sonra uzun biçim şart — klitik orada duramaz: Ovo je za njega. „Bu onun için.“ „Za njega“ dersin, asla „za ga“ değil. Edattan sonra hep uzun, vurgulu biçim. Bunu sağlam bir kural olarak aklında tut.
-
Ve şimdi asıl tuzak — buraya gelmenin sebebi. Uzun biçimi her yere koyma. Özel bir vurgu olmadan „Vidim njega“ katı ve kitabi durur. Normal bir cümlede bu sadece „Vidim ga“dır.
-
İkinci sık hata da — klitiği cümlenin başına koymak. „Ga vidim“ yanlıştır, çünkü klitik asla başta olmaz. İlk sözcüğün ardına gelmeli: „Vidim ga“ ya da „Danas ga vidim“. İkinci konum, her zaman.
-
Özetleyelim. Günlük konuşmada kısa zamirleri kullanırsın: akuzatif me, te, ga, je, nas, vas, ih; datif mi, ti, mu, joj, nam, vam, im. Bunlar klitiktir — asla başta, hep ikinci konumda. Uzun biçimi — njega, tebe — vurgu için ve edattan sonra saklarsın. „Vidim ga“, „Vidim njega“ değil.