Ο υπερθετικός των επιθέτων στα σερβικά (πρόθεμα naj-)
Στα σερβικά ο υπερθετικός του επιθέτου σχηματίζεται με έναν τρόπο που ξενίζει όποιον μιλάει ελληνικά: δεν μπαίνει χωριστή λέξη μπροστά από το επίθετο, όπως το δικό μας «ο πιο», ούτε χρειάζεται κατάληξη τύπου -τατος. Αντίθετα, κολλάμε το πρόθεμα naj- πάνω στον συγκριτικό τύπο, και όλα γράφονται ως μία λέξη. Από τον συγκριτικό bolji («καλύτερος») βγαίνει το najbolji («ο καλύτερος»)· από το veći το najveći· από το lepši το najlepša· από το noviji το najnoviji. Γι' αυτό λέμε najbolji και najveći grad σαν ενιαία μπλοκ, χωρίς τίποτα να τα χωρίζει. Όπως κάθε σερβικό επίθετο, ο υπερθετικός συμφωνεί σε γένος, αριθμό και πτώση με το ουσιαστικό. Το πρόθεμα naj- μένει πάντα ίδιο· αλλάζει μόνο η κατάληξη. Δες τη διαφορά: najbolji (αρσενικό), najlepša pesma (θηλυκό), najjači igrači (πληθυντικός). Σύγκρινε αυτές τις προτάσεις από το μάθημά μας: Ovo je najnoviji model. Ovo je najbolji restoran u gradu. Beograd je najveći grad u Srbiji. Ovo je najlepša pesma koju znam. Oni su najjači igrači u timu. Επειδή ο υπερθετικός χτίζεται πάνω στον συγκριτικό, οι ανώμαλοι συγκριτικοί περνούν αυτούσιοι: dobar → bolji → najbolji· velik → veći → najveći· mali → manji → najmanji· zao → gori → najgori. Δεν υπάρχει «καινούργιος» υπερθετικός τύπος να αποστηθίσεις — αρκεί να βάλεις naj- μπροστά από τον συγκριτικό που ήδη ξέρεις. Μια μικρή ορθογραφική σημείωση: όταν ο συγκριτικός αρχίζει ήδη από j, και τα δύο j διατηρούνται. Από το jak βγαίνει jači, και ο υπερθετικός είναι najjači (όχι «najači»). Μοιάζει παράξενο, αλλά γράφεται όντως με δύο j. Για να πεις «ο πιο ... από μια ομάδα», τα σερβικά χρησιμοποιούν τον υπερθετικό με od (+ γενική) ή με u (+ τόπο): Ona je najpametnija od svih. («η πιο έξυπνη απ' όλους») και najveći grad u Srbiji. Δύο λάθη είναι τυπικά για όσους μιλούν ελληνικά. Πρώτο, να χωρίζεις το πρόθεμα: ποτέ δεν γράφουμε «naj bolji» — είναι πάντα μία λέξη, najbolji. Δεύτερο, να προσθέτεις μια επιπλέον λέξη επίτασης από συνήθεια του δικού μας «ο πιο»: τα σερβικά δεν λένε «najviše dobar», γιατί ο βαθμός βρίσκεται ήδη μέσα στη λέξη. Το najbolji ήδη σημαίνει «ο καλύτερος»· οποιαδήποτε δεύτερη λέξη ενίσχυσης περισσεύει. Και μην ξεχνάς τη συμφωνία γένους και αριθμού, που στα ελληνικά κάνουμε κι εμείς, εδώ όμως μένει κολλημένη στο πρόθεμα.
Παραδείγματα
- najbolji the best
- najveći grad the biggest city
- najlepša pesma the most beautiful song
Ολόκληρο το μάθημα
Όλα όσα υπάρχουν στο βίντεο, σε κείμενο.
-
Θες να πεις najbolji, najveći ή najlepši. Καλά νέα: αν ξέρεις τον συγκριτικό, ο υπερθετικός είναι σχεδόν δωρεάν.
-
Ο υπερθετικός είναι ο τύπος του επιθέτου για τον ανώτατο βαθμό μιας ιδιότητας, όταν κάτι είναι στην κορυφή. Στα σερβικά σχηματίζεται με μία κίνηση.
-
Όλο το μυστικό είναι το πρόθεμα naj-. Παίρνεις τον συγκριτικό και κολλάς το naj- μπροστά, όλα ως μία λέξη. Ο συγκριτικός noviji γίνεται najnoviji.
-
Ας ξεκινήσουμε με ένα ομαλό παράδειγμα. Ο συγκριτικός του nov είναι noviji, οπότε ο υπερθετικός γίνεται najnoviji. Ovo je najnoviji model.
-
Το ίδιο ισχύει και με τα ανώμαλα επίθετα. Ο συγκριτικός του dobar είναι bolji, οπότε ο υπερθετικός είναι najbolji. Ovo je najbolji restoran u gradu.
-
Ο συγκριτικός του velik είναι veći, οπότε ο υπερθετικός είναι najveći. Αυτόν θα τον ακούς κάθε μέρα. Beograd je najveći grad u Srbiji.
-
Σημαντικό: ο υπερθετικός συμφωνεί με το ουσιαστικό σε γένος και αριθμό, όπως κάθε επίθετο. Η κατάληξη αλλάζει, αλλά το naj- μένει.
-
Με θηλυκό ουσιαστικό η κατάληξη είναι -a. Το pesma είναι θηλυκό, γι' αυτό λέμε najlepša pesma. Ovo je najlepša pesma koju znam.
-
Στον πληθυντικό η κατάληξη είναι -i. Όταν μιλάς για πολλούς, λες najjači, najbolji, najveći στον πληθυντικό. Oni su najjači igrači u timu.
-
Για να πεις από τι είναι κάτι το καλύτερο σε μια ομάδα, χρησιμοποιείς τη λέξη od με τον άλλο όρο, ή την πρόθεση u με έναν τόπο. Ona je najpametnija od svih.
-
Εδώ είναι η μεγαλύτερη παγίδα. Μην προσθέτεις ξεχωριστή λέξη για το περισσότερο και μην αποσπάς το πρόθεμα. Ποτέ δεν γράφεται naj bolji χωριστά: το naj- κολλάει κατευθείαν στον συγκριτικό ως μία λέξη.
-
Και δεν βάζεις ξεχωριστή λέξη više μπροστά. Ποτέ δεν λέμε najviše dobar: ο υπερθετικός είναι ήδη μέσα στο επίθετο, najbolji.
-
Ας συνοψίσουμε. Ο υπερθετικός είναι το naj- συν τον συγκριτικό, όλα ως μία λέξη. Συμφωνεί σε γένος και αριθμό. Και ποτέ δεν προσθέτεις ξεχωριστή λέξη: το naj- αρκεί.