Sırpça Gelecek Zaman (Futur I): ću raditi ve radiću
Sırpçada gelecek zamanı kurmak göründüğünden kolay. Tarif basit: „hteti“ fiilinin kısa (enklitik) biçimi — ću, ćeš, će, ćemo, ćete, će — artı ana fiilin mastarı. İşin püf noktası kelime sırasında. Enklitik önce gelirse mastar bütün kalır: „Sutra ću raditi.“ Fiil önce gelirse mastardan „-ti“ atılır ve enklitik ona yapışır: „Radiću sutra.“ İkisi de aynı anlama gelir, ikisi de doğru. Soru kurmak da aynı mantıkla işler: „Šta ćeš jesti?“ Bir tek şuna dikkat: birleşik biçimde asla „radit ću“ ya da „raditiću“ yazılmaz, ve enklitik cümlenin başına gelemez. Bu iki kuralı oturtursan gelecekten rahatça konuşursun.
Örnekler
- Sutra ću raditi. I'll work tomorrow.
- Radiću sutra. I'll work tomorrow.
- Šta ćeš jesti? What will you eat?
Dersin tamamı
Videodaki her şey, yazılı olarak.
-
Yarın ne yapacağını söylemek mi istiyorsun? Sana futur prvi lazım — gelecek zaman. Kurması kolay ama yazımda neredeyse herkesi şaşırtan bir tuzağı var. Hadi onu kökten çözelim.
-
Futur prvi gelecek zamandır — planlar, niyetler ve tahminler için. İki parçadan oluşur: hteti fiilinin kısa biçimi ve ana fiilin mastarı. Kısa biçim sözde enklitiktir: ću, ćeš, će.
-
İşte hteti fiilinin enklitiğinin tamamı. Ja ću, ti ćeš, on će, mi ćemo, vi ćete, oni će. Bunlar kısa, vurgusuz biçimlerdir — ezberle onları, çünkü tüm zamanın kalbidir.
-
Şimdi en önemlisi: enklitiği ve mastarı birleştirmenin iki yolu var. Birincisi — enklitik önde durursa, mastar bütün kalır: ću raditi. İkincisi — fiil önde durursa, mastardan -ti atılır ve enklitik ona tek bir kelimede yapışır: radiću.
-
İlk biçimle başlayalım. Cümle sutra zarfıyla başlar, böylece enklitik hemen onun ardından gelir ve mastar bütün kalır: Sutra ću raditi. Bu I'll work tomorrow demektir. Enklitik ću, sonra tam mastar raditi — ayrı.
-
Şimdi aynı anlam ama farklı biçimle. Fiil cümleyi başlatırsa, raditiden -tiyi atarız ve ćuyu yapıştırırız — tek bir kelime elde ederiz: Radiću sutra. Raditi eksi -ti radi- verir, artı ću radiću verir. Aynı gelecek, sadece birleşik.
-
Sorular da aynı şekilde kurulur. Šta ćeš jesti? — soru kelimesi šta önde, sonra enklitik ćeš onun ardından gelir ve mastar jesti bütün kalır: Šta ćeš jesti? What will you eat? Tekil ikinci kişi — ćeš.
-
Çoğul üçüncü kişi. Oni će doći večeras. Özne oni önde, sonra enklitik će onun ardından gelir ve mastar doći bütün kalır: Oni će doći večeras. They'll come tonight. Fiil önde olsaydı Doći će večeras olurdu.
-
İşte raditi fiili üzerinde her iki biçimde ve tüm kişilerde tam tablo. Solda ayrı biçim, sağda birleşik. Her ikisi de doğru — cümledeki kelime sırasına göre seçersin.
-
Ve şimdi başlangıçtaki o tuzak. Fiil ile enklitiği birleştirirken radit ću ya da raditiću yazılmaz. -ti tamamen atılır ve ancak o zaman enklitik yapışır: radiću. Tek kelime, boşluksuz, önünde t harfi olmadan.
-
İkinci hata kelime sırasıyla ilgili. Enklitik vurgusuzdur ve asla cümlenin başında durmaz. Ću raditi sutra olmaz. Ya Sutra ću raditi ya da birleşik Radiću sutra olmalı.
-
-ći ile biten fiiller için küçük bir not, doći ya da reći gibi. Onlarda atılacak -ti yok, bu yüzden kısaltmalı birleşik biçim de yok — doći ću ya da ja ću doći dersin ama doćiću demezsin. Onlar için ayrı biçim kalır.
-
Özetleyelim. Futur prvi hteti enklitiği artı mastardır. Enklitik önce giderse, mastar bütün kalır: ću raditi. Fiil önce giderse, -tiyi atar ve birleştirirsin: radiću. Asla radit ću ve asla başta enklitik. Artık gelecek olan her şeyi konuşabilirsin.
