imati i nemati po serbsku: „imam”, „nemam” i właściwy przypadek
„Imati” to jeden z najczęstszych serbskich czasowników — odpowiednik naszego „mieć”. Odmienia się prosto: imam, imaš, ima, imamo, imate, imaju. Dopełnienie po nim stoi w bierniku, dlatego mówimy „Imam sestru.” (sestra → sestru). Tu czeka jednak pułapka, która zaskakuje Polaków: przeczenia nie tworzymy przez „ne imam”. Serbski zrasta „ne” z czasownikiem w jedno słowo — „nemam” (i dalej nemaš, nema…). Co ciekawe, po przeczeniu dopełnienie zwykle przechodzi do dopełniacza, dokładnie jak u nas: „Nemam novca.”, „Nemam vremena.” — ta zasada powinna brzmieć znajomo. A pytanie tworzysz partykułą „li”: „Imaš li auto?”. Zapamiętaj przede wszystkim zrośnięte „nemam” — to najczęstszy błąd początkujących.
Przykłady
- Imam sestru. I have a sister.
- Nemam novca. I have no money.
- Imaš li auto? Do you have a car?
Cała lekcja
Wszystko z filmu, w tekście.
-
„Imam sestru.“ Łatwe, prawda? Ale przeczenie to nie „ne imam“ — tylko jedno zrośnięte słowo, „nemam“. I wtedy dopełnienie często przechodzi do innego przypadka. Wyjaśnijmy to do końca.
-
„Imati“ znaczy „mieć“ — używasz go stale: do rzeczy, rodziny, czasu i obowiązków. Najważniejsza zasada: dopełnienie po „imati“ stoi w bierniku, przypadku odpowiadającym na pytanie „kogo, co“.
-
Oto czas teraźniejszy czasownika „imati“. „Ja imam, ti imaš, on ima, mi imamo, vi imate, oni imaju.“ Akcent pada na formę „imam“ — to „mam“, najczęstsza forma, którą usłyszysz.
-
Pierwszy przykład. „Sestra“ to rodzaj żeński i w bierniku zmienia końcówkę: „sestra“ staje się „sestru“. Dlatego mówimy: Imam sestru. Widzisz, jak końcówka A zmieniła się w U — to biernik w działaniu.
-
Teraz coś, co wygląda na wyjątek, ale nim nie jest. „Auto“ to rodzaj męski i nieżywotny, a takie rzeczowniki w bierniku pozostają takie same — nic się nie zmienia. Imam auto. „Auto“ jest takie samo w mianowniku i w bierniku — dlatego brzmi łatwo.
-
Teraz przeczenie. To kluczowe: negacja czasownika „imati“ to nie dwa słowa. Nie mówimy „ne imam“. „Ne“ i „imam“ łączą się w jedno słowo — „nemam“. To nieregularne, ale zawsze tak się mówi.
-
Oto najczęstszy błąd początkujących. „Ne imam“ nie istnieje w serbskim. Zawsze „nemam“. To samo dotyczy wszystkich osób: nemaš, nema, nemamo, nemate, nemaju.
-
I druga część pułapki. Po twierdzącym „imam“ dopełnienie jest w bierniku. Ale po przeczącym „nemam“ dopełnienie często przechodzi do dopełniacza — przypadka odpowiadającego na pytanie „kogo, czego“.
-
Spójrzmy na to na przykładzie. „Novac“ po „nemam“ przechodzi do dopełniacza i staje się „novca“. Dlatego poprawnie jest: Nemam novca. Nie „nemam novac“, tylko „nemam novca“ — dopełniacz po przeczeniu.
-
Ta sama pułapka ze słowem „vreme“. Po „nemam“ nie mówimy „nemam vreme“ — poprawnie jest „nemam vremena“, z dopełniaczem.
-
Jak zadać pytanie? Dodajesz partykułę „li“ po czasowniku. „Imaš li auto?“ znaczy „Masz samochód?“. Proste i bardzo częste w mowie. Imaš li auto?
-
Na koniec, „imati“ tworzy wiele codziennych wyrażeń. „Imati vremena“ — mieć wolny czas. „Imati pravo“ — mieć rację. Warto zapamiętać je jako gotowe zwroty.
-
Podsumujmy. „Imati“ wymaga biernika: imam sestru. Przeczenie to zawsze zrośnięte słowo „nemam“, nigdy „ne imam“. A po „nemam“ dopełnienie idzie do dopełniacza: nemam novca, nemam vremena.