imati i nemati po serbsku: „imam”, „nemam” i właściwy przypadek
„Imati” to jeden z najczęstszych serbskich czasowników — odpowiednik naszego „mieć”. Odmienia się prosto: imam, imaš, ima, imamo, imate, imaju. Dopełnienie po nim stoi w bierniku, dlatego mówimy „Imam sestru.” (sestra → sestru). Tu czeka jednak pułapka, która zaskakuje Polaków: przeczenia nie tworzymy przez „ne imam”. Serbski zrasta „ne” z czasownikiem w jedno słowo — „nemam” (i dalej nemaš, nema…). Co ciekawe, po przeczeniu dopełnienie zwykle przechodzi do dopełniacza, dokładnie jak u nas: „Nemam novca.”, „Nemam vremena.” — ta zasada powinna brzmieć znajomo. A pytanie tworzysz partykułą „li”: „Imaš li auto?”. Zapamiętaj przede wszystkim zrośnięte „nemam” — to najczęstszy błąd początkujących.
Przykłady
- Imam sestru. I have a sister.
- Nemam novca. I have no money.
- Imaš li auto? Do you have a car?
Cała lekcja
Wszystko z filmu, w tekście.
-
Imam sestru. Łatwe, prawda? Ale przeczenie to nie ne imam — tylko jedno zrośnięte słowo, nemam. I wtedy dopełnienie często przechodzi do innego przypadka. Wyjaśnijmy to do końca.
-
Imati znaczy mieć — używasz go stale: do rzeczy, rodziny, czasu i obowiązków. Najważniejsza zasada: dopełnienie po imati stoi w bierniku, przypadku odpowiadającym na pytanie kogo, co.
-
Oto czas teraźniejszy czasownika imati. Ja imam, ti imaš, on ima, mi imamo, vi imate, oni imaju. Akcent pada na formę imam — to mam, najczęstsza forma, którą usłyszysz.
-
Pierwszy przykład. Sestra to rodzaj żeński i w bierniku zmienia końcówkę: sestra staje się sestru. Dlatego mówimy: Imam sestru. Widzisz, jak końcówka A zmieniła się w U — to biernik w działaniu.
-
Teraz coś, co wygląda na wyjątek, ale nim nie jest. Auto to rodzaj męski i nieżywotny, a takie rzeczowniki w bierniku pozostają takie same — nic się nie zmienia. Imam auto. Auto jest takie samo w mianowniku i w bierniku — dlatego brzmi łatwo.
-
Teraz przeczenie. To kluczowe: negacja czasownika imati to nie dwa słowa. Nie mówimy ne imam. Ne i imam łączą się w jedno słowo — nemam. To nieregularne, ale zawsze tak się mówi.
-
Oto najczęstszy błąd początkujących. Ne imam nie istnieje w serbskim. Zawsze nemam. To samo dotyczy wszystkich osób: nemaš, nema, nemamo, nemate, nemaju.
-
I druga część pułapki. Po twierdzącym imam dopełnienie jest w bierniku. Ale po przeczącym nemam dopełnienie często przechodzi do dopełniacza — przypadka odpowiadającego na pytanie kogo, czego.
-
Spójrzmy na to na przykładzie. Novac po nemam przechodzi do dopełniacza i staje się novca. Dlatego poprawnie jest: Nemam novca. Nie nemam novac, tylko nemam novca — dopełniacz po przeczeniu.
-
Ta sama pułapka ze słowem vreme. Po nemam nie mówimy nemam vreme — poprawnie jest nemam vremena, z dopełniaczem.
-
Jak zadać pytanie? Dodajesz partykułę li po czasowniku. Imaš li auto? znaczy Masz samochód?. Proste i bardzo częste w mowie. Imaš li auto?
-
Na koniec, imati tworzy wiele codziennych wyrażeń. Imati vremena — mieć wolny czas. Imati pravo — mieć rację. Warto zapamiętać je jako gotowe zwroty.
-
Podsumujmy. Imati wymaga biernika: imam sestru. Przeczenie to zawsze zrośnięte słowo nemam, nigdy ne imam. A po nemam dopełnienie idzie do dopełniacza: nemam novca, nemam vremena.