Tworzenie przysłówków w języku serbskim
Serbski przysłówek sposobu tworzy się bardzo prosto: bierzesz przymiotnik i używasz jego formy rodzaju nijakiego liczby pojedynczej, która kończy się na -o. Z dobar powstaje więc dobro (dobrze), z brz otrzymasz brzo (szybko), z lep masz lepo (ładnie), a z tih jest tiho (cicho). Jako Polak ten mechanizm w gruncie rzeczy już znasz: u nas też z dobry robisz dobrze, a z szybki szybko. Serbski trzyma się jednej końcówki -o, co przy szybko jest blisko polskiego, ale uważaj na ekawskie formy (lep/lepo) i na serbską diakrytykę č, ć, š, ž, đ. Najważniejsza rzecz do zapamiętania to nieodmienność: serbski przysłówek nigdy się nie odmienia ani nie uzgadnia w rodzaju i liczbie. Przymiotnik zmienia się zależnie od rzeczownika, który opisuje (dobar pas, dobra žena), ale przysłówek opisuje czasownik i pozostaje zamrożony. Dlatego mówimy "Govorim dobro." (Mówię dobrze.) Klasyczny błąd początkujących to powiedzieć "Govorim dobra." – to niepoprawnie, poprawnie zawsze brzmi "Govorim dobro." Nawet gdy podmiot jest rodzaju żeńskiego lub w liczbie mnogiej, przysłówek się nie zmienia: "One peva dobro." (One śpiewają dobrze.) Jeszcze kilka zdań dla wyczucia: "Dođi brzo!" (Przyjdź szybko!), "Lepo pevaš." (Ładnie śpiewasz.), "Govori tiho." (Mów cicho.) Obok przysłówków sposobu istnieje mała zamknięta grupa przysłówków czasu i miejsca, których uczymy się po prostu jako gotowych słów: sada (teraz), uvek (zawsze), danas (dzisiaj), ovde (tutaj), tamo (tam), gore (w górze). Na przykład "Uvek kasnim." (Zawsze się spóźniam.) albo "Čekam ovde." (Czekam tutaj.)
Przykłady
- Govorim dobro. I speak well.
- Dođi brzo! Come quickly!
- Uvek kasnim. I'm always late.
Cała lekcja
Wszystko z filmu, w tekście.
-
Chcesz powiedzieć, że dobrze mówisz po serbsku? Jedna zła końcówka i to już nie brzmi po serbsku. Pokażę ci, jak to naprawić.
-
Przysłówek mówi, jak, kiedy albo gdzie coś się dzieje. Dziś zajmiemy się przysłówkami sposobu — tym jak — bo najłatwiej je utworzyć, gdy znasz sztuczkę.
-
Oto podstawowa zasada. Żeby utworzyć przysłówek sposobu, bierzesz przymiotnik i używasz jego formy nijakiej w liczbie pojedynczej. Ta forma, zakończona na -o, staje się przysłówkiem i już się nie zmienia.
-
Porównaj dwie strony. Przymiotnik zmienia się, żeby zgadzać się z rzeczownikiem co do rodzaju i liczby. Przysłówek jest zamrożony: jedna stała forma na każdą sytuację.
-
Weź przymiotnik dobar, czyli dobry. Jego forma nijaka to dobro, i to jest też przysłówek, dobrze. Govorim dobro.
-
Ten sam przepis z brz, czyli szybki. Forma nijaka brzo to przysłówek, szybko. Dođi brzo!
-
I jeszcze raz z lep, czyli ładny. Forma nijaka lepo daje przysłówek, ładnie. Lepo pevaš.
-
Schemat działa wszędzie. Z tih, cichy, masz tiho, cicho. Zauważ, że czasownik zachowuje własną końcówkę; tylko przysłówek pozostaje stały. Govori tiho.
-
Nie każdy przysłówek pochodzi od przymiotnika. Małą grupę codziennych przysłówków czasu i miejsca po prostu uczysz się jako słów. Czas mówi kiedy, miejsce mówi gdzie.
-
Oto jeden z tych przysłówków czasu w akcji. Uvek znaczy zawsze i wygodnie staje przed czasownikiem. Uvek kasnim.
-
I przysłówek miejsca. Ovde znaczy tutaj i wskazuje, gdzie dzieje się czynność. Čekam ovde.
-
A teraz wielka pułapka. Ponieważ przysłówek pochodzi od przymiotnika, kusi, żeby go odmieniać, jak przymiotnik. Nie rób tego. Przysłówek opisuje czasownik, nie rzeczownik, więc nigdy nie przyjmuje końcówki żeńskiej ani mnogiej.
-
Zobacz, jak ta stała forma się trzyma. Podmiot jest żeński i w liczbie mnogiej, czasownik się zmienia, ale przysłówek dobro pozostaje dokładnie taki sam. One peva dobro.
-
Zapamiętaj to tak. Twórz przysłówek sposobu od przymiotnika nijakiego zakończonego na -o, trzymaj tę formę stałą bez względu na podmiot i ucz się podstawowych przysłówków czasu i miejsca jako słów.