Σερβική δυνητική έγκλιση – potencijal (πώς λέμε «θα»)

Ο potencijal είναι η σερβική δυνητική έγκλιση, δηλαδή ο τρόπος να πεις «θα» με υποθετική σημασία. Τη χρησιμοποιείς για επιθυμίες, ευγενικές παρακλήσεις και υποθετικές προτάσεις όπως «αν είχα χρόνο, θα ταξίδευα». Για όσους μιλάμε ελληνικά αξίζει να δούμε από την αρχή ότι τα σερβικά τη σχηματίζουν διαφορετικά από τα ελληνικά. Στα ελληνικά βάζουμε το μόριο «θα» μπροστά από το ρήμα: θα ήθελα, θα ερχόταν. Τα σερβικά αντίθετα συνδυάζουν ένα μικρό μόριο (από τον αόριστο του ρήματος biti, «είμαι») με τη μετοχή του παρελθόντος (radni glagolski pridev), δηλαδή έναν τύπο σε -o / -la / -li. Δεν υπάρχει ένα σταθερό «θα» για όλες τις περιπτώσεις: έχεις δύο μέρη που αλλάζουν. Το μόριο αλλάζει ανάλογα με το πρόσωπο: ja BIH, ti BI, on/ona BI, mi BISMO, vi BISTE, oni BI. Αυτό είναι κάτι νέο για εμάς, γιατί το ελληνικό «θα» μένει ίδιο σε όλα τα πρόσωπα ενώ αλλάζει το ρήμα. Στα σερβικά διαλέγεις το σωστό μόριο. Πρόσεξε ιδιαίτερα ότι στο γ’ πρόσωπο ενικού και πληθυντικού είναι πάντα BI. Η μετοχή συμφωνεί με το υποκείμενο σε γένος και αριθμό. Ένας άντρας λέει «Želeo bih kafu.» (θα ήθελα έναν καφέ), μια γυναίκα «Želela bih kafu.». Στον πληθυντικό λέμε «Mi bismo došli.». Αυτή η συμφωνία με το γένος του ομιλητή δεν υπάρχει στα ελληνικά, οπότε εδώ χρειάζεται προσοχή. Ο πιο σημαντικός κανόνας είναι η θέση: το μόριο είναι εγκλιτικό (μια άτονη λεξούλα) και μπαίνει στη ΔΕΥΤΕΡΗ θέση της πρότασης. Γι’ αυτό «Ja bih došao.», αλλά όταν η πρόταση ξεκινά με το ρήμα, το μόριο πηγαίνει αμέσως μετά: «Došao bih.». Σκέψου το σαν μια σταθερή θέση κοντά στην αρχή της πρότασης. Τρεις χρήσεις: επιθυμίες («Voleo bih...»), ευγενικές παρακλήσεις – γι’ αυτό το «Želeo bih kafu.» ακούγεται πολύ πιο ευγενικό από ένα ξερό «θέλω» – και υποθετικές προτάσεις: «Kad bih imao vremena, putovao bih.». Οι ερωτήσεις σχηματίζονται το ίδιο: «Šta biste radili?» (Τι θα κάνατε;). Τα συνηθισμένα λάθη που πρέπει να αποφύγεις: (1) Να χρησιμοποιείς το «bi» για όλα τα πρόσωπα αντί για bismo (mi) και biste (vi). Στον προφορικό λόγο ακούγεται, αλλά στα προσεγμένα σερβικά είναι λάθος: το «Mi bi došli.» είναι λάθος, το σωστό είναι «Mi bismo došli.». (2) Να παραλείπεις το -h στο α’ ενικό: το «ja bi» είναι λάθος, πρέπει πάντα να λες «ja bih». (3) Λάθος θέση του μορίου – θυμήσου τη δεύτερη θέση. (4) Να ξεχνάς τη συμφωνία γένους της μετοχής: ένας άντρας λέει «Ja bih rekao.», μια γυναίκα «Ja bih rekla.». Ο τύπος «Ja bi rekao.» είναι λάθος· πρέπει να είναι bih.