De Servische conditionalis (potencijal): hoe zeg je „ik zou willen“

De potencijal is de Servische voorwaardelijke wijs — wat jij in het Nederlands uitdrukt met „zou“: „ik zou willen“, „zij zou komen“, „ik zou reizen“. Voor jou als Nederlandstalige is er één basisidee om mee te beginnen. In het Nederlands gebruik je „zou(den)“ plus een infinitief (ik zou komen). In het Servisch werkt het anders: een partikel plus het deelwoord van het werkwoord — dus niet de infinitief, maar de verleden vorm. Zodra je die logica doorhebt, is de rest vooral oefenen. De formule van de Servische conditionalis is: een clitisch partikel (de aoristus van „biti“, oftewel „zijn“) + het actieve deelwoord (radni glagolski pridev). Het partikel verandert per persoon: ja BIH, ti BI, on/ona BI, mi BISMO, vi BISTE, oni BI. Je kunt het zien als de tegenhanger van ons „zou / zouden“, alleen verbuigt het Servisch het voor elke persoon afzonderlijk, terwijl wij met „zou“ (enkelvoud) en „zouden“ (meervoud) toekomen. Het deelwoord komt overeen in geslacht en getal met het onderwerp. Dat heeft het Nederlands bij „zou“ niet, dus let hier goed op: mannelijk „radio“, vrouwelijk „radila“, meervoud „radili“. Daarom zegt een man „Želeo bih kafu.“ (ik zou graag koffie willen) en een vrouw „Želela bih kafu.“. Ons „ik zou willen“ blijft in beide gevallen gelijk; in het Servisch verandert het geslacht van de spreker de vorm van het werkwoord. De belangrijkste regel voor de woordvolgorde: het partikel is clitisch en staat ALTIJD op de TWEEDE plaats in de zin. Begin je met het onderwerp, dan zeg je „Ja bih došao.“ (ik zou komen). Begint de zin met het werkwoord, dan volgt het partikel er meteen op: „Došao bih.“. Het Nederlands heeft hier zijn eigen regels, dus deze „tweede positie“ moet je bewust inoefenen. Er zijn drie gebruiken. Ten eerste, wensen en beleefde verzoeken: „Želeo bih kafu.“. Ten tweede, vermoedens en mogelijkheid. Ten derde, voorwaardelijke (als-)zinnen: „Kad bih imao vremena, putovao bih.“ (als ik tijd had, zou ik reizen). Bekijk ook de derde persoon — „Ona bi došla.“ (zij zou komen) — en de vraag met „jullie/u“: „Šta biste radili?“ (wat zouden jullie doen?). Dan de fouten die Nederlandstalige leerders vaak maken. De meest voorkomende is „bi“ voor alle personen gebruiken. In losse spreektaal hoor je „mi bi došli“, maar in verzorgd Servisch is dat fout — het hoort „Mi bismo došli.“ te zijn. Hetzelfde geldt voor „jullie/u“: het moet „biste“ zijn, niet „bi“. De tweede valkuil is het wegvallen van de -h in de eerste persoon enkelvoud. „Ja bi rekao“ is fout; correct is „Ja bih rekao.“. Juist die -h onderscheidt de „ik“-vorm van alle andere personen, dus laat hem nooit weg. De derde fout betreft de woordvolgorde: het partikel mag nooit van de tweede plaats „wegglippen“. De vierde is de geslachtsovereenkomst van het deelwoord: let op het verschil tussen „želeo“ en „želela“, want het Nederlands kent deze overeenkomst bij „zou“ niet en het is makkelijk te vergeten. Houd je deze vier details in de gaten, dan klinkt jouw Servische conditionalis natuurlijk en correct.