Narzędnik w języku serbskim (instrumental)

Mamy dla Ciebie dobrą wiadomość: serbski narzędnik to dla Polaka jeden z najłatwiejszych przypadków, bo działa niemal tak samo jak polski narzędnik. Odpowiada na te same pytania — kim? čim? ("kim? czym?") — i pełni te same dwie role. Pierwsza rola to narzędzie albo środek: czym coś robisz. Tu, dokładnie jak po polsku, nie stawiamy żadnego przyimka. Goły rzeczownik w narzędniku i tyle. Putujem vozom ("jadę pociągiem"), Pišem olovkom ("piszę długopisem"), Sečem hleb nožem ("kroję chleb nożem"). Porównaj z polskim: jadę pociągiem, piszę długopisem — ta sama logika, ta sama bezprzyimkowa konstrukcja. To naprawdę niemal za darmo. Druga rola to towarzystwo: z kim coś robisz. I tu, znowu jak po polsku, pojawia się przyimek — serbskie s lub sa, odpowiednik polskiego z/ze. Idem sa sestrom ("idę z siostrą"). Nawet struktura się rymuje: polskie z/ze ↔ serbskie s/sa. Łatwiej już chyba być nie może. Końcówki liczby pojedynczej są dwie. Tematy twarde przyjmują -om: voz → vozom, auto → autom, pero → perom, kafa → kafom, olovka → olovkom. Tematy miękkie zakończone na j, č, ž, š, c przyjmują -em: nož → nožem, muž → mužem. Uwaga — to inny podział niż polski, więc nie przenoś polskich końcówek na siłę; serbskie słowa mogą się różnić i tematem, i końcówką. W liczbie mnogiej końcówka to -ima. Kiedy s, a kiedy sa? To drobna różnica zapisu, na którą Polak musi uważać. Piszemy sa przed wyrazami zaczynającymi się na s, z, š, ž (sa sestrom, sa Žarkom) oraz w wyrażeniu sa mnom ("ze mną") — podobnie jak my mówimy ze, a nie z, przed trudnym do wymówienia początkiem. W pozostałych przypadkach używamy s (s bratom, s mamom). Nawet przy tym podobieństwie warto znać jedną pułapkę, w którą wpadają uczący się (a czasem i sami Serbowie). Polega ona na dodawaniu s/sa do środka transportu albo narzędzia — błędnie: Idem s vozom, Idem sa autobusom. Poprawnie: Idem vozom, Idem autobusom. Reguła jest taka sama jak po polsku: przyimek tylko dla towarzystwa, czyli dla osób, nigdy dla środka. Bo przecież i my mówimy jadę autobusem, a nie "jadę z autobusem". Kiedy oba elementy są w zdaniu naraz, widać to świetnie: Putujem autobusom sa prijateljem ("jadę autobusem z kolegą") — autobus bez przyimka, kolega z sa. Podsumowując: zaufaj swojej polskiej intuicji. Pytaj się, czy odpowiadasz na čim? (narzędzie, bez przyimka, sama końcówka), czy na s kim? (towarzystwo, przyimek s/sa). Pilnuj tylko serbskiego podziału końcówek -om/-em oraz zapisu s/sa — i serbski narzędnik szybko stanie się Twoją mocną stroną.