Τακτικά αριθμητικά και η ώρα στα σερβικά
Στα σερβικά το τακτικό αριθμητικό (redni broj) δεν είναι ένα άκαμπτο σύμβολο όπως το «1ος»: είναι κανονικό επίθετο. Αυτό σημαίνει ότι συμφωνεί με το ουσιαστικό του σε γένος, αριθμό και πτώση, ακριβώς όπως κάθε σερβικό επίθετο. Γι' αυτό η ίδια ιδέα του «πρώτου» αλλάζει κατάληξη ανάλογα με τη λέξη που συνοδεύει: prvi sprat (ο πρώτος όροφος, αρσενικό), prva ulica (η πρώτη οδός, θηλυκό), prvo mesto (η πρώτη θέση, ουδέτερο). Πρόσεξε ότι το treći στο ουδέτερο γίνεται treće (με μαλακό -e, όχι -o). Αυτή η συμφωνία είναι η ραχοκοκαλιά όλου του μαθήματος. Τα πρώτα δέκα τακτικά είναι ειδικές, αυτόνομες λέξεις που τις απομνημονεύεις: prvi, drugi, treći, četvrti, peti, šesti, sedmi, osmi, deveti, deseti. Από το 11 και πάνω γίνονται κανονικά και προβλέψιμα: jedanaesti, dvanaesti, dvadeseti. Στην πτώση: Stanujem na drugom spratu (μένω στον δεύτερο όροφο) — το drugom είναι τοπική, γιατί ακολουθεί την πρόθεση na. Η ΩΡΑ λειτουργεί διαφορετικά: εδώ χρησιμοποιούμε απόλυτα (όχι τακτικά) αριθμητικά μαζί με τη μετρητική μορφή της λέξης sat (ώρα). Ο κανόνας μέτρησης ξαφνιάζει: για 2–4 λες sata — Sada je tri sata (είναι τρεις η ώρα), ενώ για 5 και πάνω λες sati — Sada je pet sati (είναι πέντε). Για το «στις» βάζεις u: Sastanak je u pet sati. Ρωτάς την ώρα με Koliko je sati;. Τα λεπτά «και» τα λες με i (osam i pet = 8:05), τα λεπτά «παρά» με do (petnaest do sedam = 6:45). Προσοχή στο μισό: pola devet σημαίνει 8:30 — τα σερβικά μετρούν προς την επόμενη ώρα, «μισή [για τις] εννιά». Για Έλληνα μαθητή αυτό είναι αντίθετο από το ελληνικό «οκτώ και μισή», άρα μην το μεταφράζεις κατά λέξη. Οι ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΕΣ θέλουν γενική: το τακτικό και ο μήνας μπαίνουν σε γενική. Rođen sam prvog maja (γεννήθηκα την πρώτη Μαΐου), Ispit je drugog juna (η εξέταση είναι στις δύο Ιουνίου). Δύο παγίδες: μην πεις Sastanak je prvi maj (ακούγεται σαν η συνάντηση να ΕΙΝΑΙ η Πρωτομαγιά)· το σωστό είναι Sastanak je prvog maja. Και πάντα συμφωνία γένους: όχι prvi ulica αλλά prva ulica, αφού το ulica είναι θηλυκό.
Παραδείγματα
- prvi sprat the first floor
- Sada je pet sati. It's five o'clock.
- drugog juna on the second of June
Ολόκληρο το μάθημα
Όλα όσα υπάρχουν στο βίντεο, σε κείμενο.
-
Θες να πεις prvog maja, αλλά σου ξεφεύγει το prvi maj. Λεπτομέρεια; Όχι. Τα τακτικά αριθμητικά στα σερβικά κλίνονται, και μόλις το μάθεις, οι ημερομηνίες και οι ώρες δεν θα σε δυσκολεύουν πια.
-
Εδώ είναι το μυστικό. Τα απόλυτα αριθμητικά, jedan, dva, tri, απλώς μετρούν. Τα τακτικά λένε ποιο είναι στη σειρά — prvi, drugi, treći. Και εδώ είναι το κλειδί: το τακτικό αριθμητικό είναι επίθετο.
-
Επειδή το τακτικό αριθμητικό είναι επίθετο, συμπεριφέρεται σαν κάθε άλλο επίθετο. Συμφωνεί με το ουσιαστικό σε γένος, αριθμό και πτώση. Κλίνεται μαζί του, ακριβώς όπως η λέξη nov ή velik.
-
Δες πώς αλλάζει το prvi κατά γένος. Αρσενικό: prvi sprat. Θηλυκό: prva ulica. Ουδέτερο: prvo mesto.
-
Σε πρόταση μοιάζει έτσι. Stanujem na drugom spratu. Η λέξη drugom είναι σε τοπική πτώση, γιατί ακολουθεί το ουσιαστικό sprat μετά την πρόθεση na.
-
Τώρα η ώρα. Τι ώρα είναι; Χρησιμοποιούμε τακτικό αριθμητικό και τη λέξη sat. Sada je tri sata. Μετά το δύο, τρία και τέσσερα έρχεται ο τύπος sata.
-
Από το πέντε και πάνω το ουσιαστικό αλλάζει. Λέμε: Sada je pet sati. Pet sati, šest sati, sedam sati — ο τύπος sati πάει από το πέντε και μετά.
-
Όταν λες σε τι ώρα γίνεται κάτι, χρησιμοποιείς την πρόθεση u. Sastanak je u pet sati. U pet, u sedam, u deset — πρόθεση u συν την ώρα.
-
Και τώρα το πιο σημαντικό — οι ημερομηνίες. Η ημερομηνία ζητάει γενική του τακτικού αριθμητικού και του μήνα. prvog maja. Το prvog είναι η γενική του prvi, το maja είναι η γενική του maj. Γι' αυτό δεν λες prvi maj όταν λες πότε έγινε κάτι, αλλά prvog maja.
-
Άλλη μία ημερομηνία για εξάσκηση. Ispit je drugog juna. Drugog juna — πάλι και τα δύο σε γενική, το τακτικό αριθμητικό και ο μήνας μαζί.
-
Να το πιο συχνό λάθος. Πολλοί αφήνουν το τακτικό αριθμητικό αμετάβλητο, σαν να ήταν απόλυτο αριθμητικό. Sastanak je prvi maj — αυτό ακούγεται σαν να είναι η ίδια η συνάντηση η γιορτή. Όταν λες πότε, χρειάζεται γενική: Sastanak je prvog maja.
-
Και άλλη μία παγίδα — το γένος. Το τακτικό αριθμητικό πρέπει να ακολουθεί το γένος του ουσιαστικού. Δεν λέμε prvi ulica. Η ulica είναι θηλυκού γένους, οπότε το τακτικό αριθμητικό πρέπει να είναι prva: prva ulica levo.
-
Και για το τέλος, μια λεπτομέρεια. Τα πρώτα δέκα τακτικά αριθμητικά είναι ξεχωριστές λέξεις που πρέπει να θυμάσαι: prvi, drugi, treći, četvrti, peti, šesti, sedmi, osmi, deveti, deseti. Από το εντέκατο και πάνω σχηματίζονται κανονικά, με κατάληξη: jedanaesti, dvanaesti, dvadeseti.
-
Θυμήσου το έτσι. Το τακτικό αριθμητικό είναι επίθετο — συμφωνεί σε γένος, αριθμό και πτώση. Ώρα: μέχρι το τέσσερα πάει sata, από το πέντε πάει sati. Και η ημερομηνία πότε ζητάει πάντα γενική: prvog maja.