Zaimki osobowe w funkcji podmiotu w języku serbskim

Zacznijmy od pełnej listy. W liczbie pojedynczej serbski ma ja (ja), ti (ty, nieformalnie), on (on), ona (ona) i ono (ono). W liczbie mnogiej: mi (my), vi (wy, ale też grzecznościowe « pan/pani » do jednej osoby) oraz trzy formy dla « oni » — oni, one i ona. To zaimki w mianowniku, czyli te, które mówią, kto wykonuje czynność. Pierwsza rzecz, która zaskakuje Polaka, jest tak naprawdę bardzo znajoma: tych zaimków prawie się nie widzi. Serbski opuszcza podmiot dokładnie tak jak polski, bo końcówka czasownika już niesie informację o osobie. Pomyśl o « pracuję » i « pracujesz » — nie potrzebujesz « ja » ani « ty », bo zawiera je sama końcówka. W serbskim działa to identycznie. Radiš mnogo. znaczy « pracujesz dużo »: bez ti, bo końcówka -š już mówi « ty ». Idemo kući. to « idziemy do domu »: bez mi, bo -mo znaczy « my ». Cała odmiana czasownika raditi (pracować) w czasie teraźniejszym opiera się na końcówkach: radim, radiš, radi, radimo, radite, rade. Kiedy zatem zaimek się zostawia? Wtedy, gdy coś wnosi: nacisk, kontrast albo przedstawienie się. Ja sam Ana. (« Ja jestem Ana ») zatrzymuje ja, bo się przedstawiasz i podkreślasz, kim jesteś. Ja radim, a ti se odmaraš. (« Ja pracuję, a ty odpoczywasz ») zostawia oba zaimki, bo przeciwstawiasz dwie osoby — bez ja i ti kontrast by zniknął. Tu polska intuicja świetnie się sprawdza: używasz « ja » i « ty » dokładnie w tych samych miejscach, w których zrobiłbyś to po polsku dla podkreślenia. Osobny rozdział to różnica między ti a vi. Ti mówisz do przyjaciół, rodziny, dzieci i rówieśników: jest poufałe i swobodne. Vi to forma grzecznościowa — do nieznajomych, osób starszych, przełożonych, w sytuacjach oficjalnych — a zarazem liczba mnoga « wy ». Powiedzenie ti do obcej osoby brzmi zbyt poufale, czasem niegrzecznie; wobec kogoś, kogo nie znasz, bezpiecznym i pełnym szacunku wyborem jest vi: Vi ste ljubazni. (« Jest pan/pani uprzejmy/uprzejma »). Często zaczyna się od vi, a gdy relacja staje się bliższa, proponuje się przejście na ty zwrotem « Možemo li na 'ti'? » (« Czy możemy przejść na ty? »). Na koniec serbskie « oni » ma rodzaj, co dla Polaka jest naturalne — sami mamy rodzaj męskoosobowy i niemęskoosobowy. Oni odnosi się do grupy męskiej lub mieszanej, one do grupy złożonej z samych kobiet, a ona do rzeczy nijakich. One su ovde. znaczy « one (kobiety) są tutaj ». Uwaga też na pułapkę: ona samo w sobie to « ona » w liczbie pojedynczej, ale może być również « one » w rodzaju nijakim liczby mnogiej — rozróżnia je liczba czasownika. Najczęstsze błędy, których warto unikać: wstawianie ja i ti przed każdym czasownikiem na wzór angielski (serbski je opuszcza); mówienie ti do obcej lub starszej osoby zamiast vi; użycie oni dla grupy samych kobiet, gdy trzeba one; oraz mylenie ona « ona » z ona « one, rodzaj nijaki ». Zapamiętaj te cztery rzeczy, a od razu zabrzmisz znacznie naturalniej.