Persoonlijke voornaamwoorden als onderwerp in het Servisch

Laten we met het volledige rijtje beginnen. In het enkelvoud heeft het Servisch ja (ik), ti (jij, informeel), on (hij), ona (zij) en ono (het). In het meervoud: mi (wij), vi (jullie, maar ook het beleefde « u » tegen één persoon) en drie vormen voor « zij » — oni, one en ona. Het zijn de naamwoorden in de nominatief: ze geven aan wie de handeling uitvoert. Het eerste wat een Nederlandstalige verrast, is dat je deze voornaamwoorden in de praktijk nauwelijks ziet. Het Servisch is een pro-droptaal: de uitgang van het werkwoord zegt al wie er bedoeld wordt, dus het voornaamwoord wordt overbodig. Hier zit precies het verschil met het Nederlands. Bij ons hoort er altijd een onderwerp bij het werkwoord — je zegt « ik werk », « jij werkt », nooit alleen « werkt ». In het Servisch valt dat onderwerp gewoon weg. Radiš mnogo. betekent « jij werkt veel »: geen ti, want de uitgang -š zegt al « jij ». Idemo kući. is « we gaan naar huis »: geen mi, want -mo betekent « wij ». De hele tegenwoordige tijd van raditi (werken) leunt op die uitgangen: radim, radiš, radi, radimo, radite, rade. Wanneer houd je het voornaamwoord dan wél? Als het iets toevoegt: nadruk, tegenstelling of een voorstelling. Ja sam Ana. (« Ik ben Ana ») houdt ja omdat je jezelf voorstelt en de aandacht op « wie » legt. Ja radim, a ti se odmaraš. (« Ik werk, maar jij rust uit ») houdt allebei de voornaamwoorden omdat je twee personen tegenover elkaar zet; zonder ja en ti zou het contrast verdwijnen. Omdat het Nederlands het onderwerp altijd noemt, voelt dit weglaten in het begin vreemd — onthoud daarom de omgekeerde regel: laat het voornaamwoord standaard wég en zet het er alleen bij als je nadruk of tegenstelling wilt. Een apart hoofdstuk is het verschil tussen ti en vi. Ti gebruik je bij vrienden, familie, kinderen en leeftijdsgenoten: vertrouwd en informeel. Vi is de beleefdheidsvorm — vreemden, oudere mensen, je baas, formele situaties — en is tegelijk het meervoud « jullie ». Iemand die je niet kent met ti aanspreken klinkt te amicaal, soms onbeleefd; tegen een onbekende is de veilige, respectvolle keuze vi: Vi ste ljubazni. (« U bent vriendelijk »). Het is normaal om met vi te beginnen en, als de band warmer wordt, het tutoyeren voor te stellen met « Možemo li na 'ti'? » (« Zullen we elkaar tutoyeren? »). Tot slot heeft het Servische « zij » een geslacht. Oni geldt voor een mannelijke of gemengde groep, one voor een groep van alleen vrouwen, en ona voor onzijdige dingen. One su ovde. betekent « zij (de vrouwen) zijn hier ». Let ook op een valstrik: ona alleen is « zij » in het enkelvoud, maar kan óók het onzijdige meervoud « zij » zijn — het getal van het werkwoord maakt het verschil duidelijk. De meestgemaakte fouten om te vermijden: bij elk werkwoord ja en ti zetten zoals het Nederlands het onderwerp altijd noemt (het Servisch laat ze weg); een vreemde of een oudere met ti aanspreken in plaats van vi; oni gebruiken voor een groep van alleen vrouwen terwijl one nodig is; en ona « zij » verwarren met ona « zij, onzijdig meervoud ». Houd deze vier dingen vast en je klinkt meteen veel natuurlijker.