Σερβικές κτητικές αντωνυμίες: moj, tvoj, njegov και η κατάληξη που αλλάζει
Στα ελληνικά λέμε «ο αδελφός μου», «η αδελφή μου» και το «μου» μένει πάντα ίδιο — είναι ένα μικρό κλιτικό που μπαίνει μετά το ουσιαστικό και δεν αλλάζει ποτέ. Στα σερβικά τα πράγματα είναι αλλιώς, και αυτή είναι ίσως η πρώτη μεγάλη έκπληξη για όποιον ξεκινάει σερβικά από τα ελληνικά. Οι κτητικές αντωνυμίες μπαίνουν πριν από το ουσιαστικό, σαν επίθετο, και αλλάζουν κατάληξη για να ταιριάξουν μαζί του. Οι επτά βασικές μορφές είναι: moj (δικός μου), tvoj (δικός σου, ενικός), njegov (δικός του), njen (δικός της), naš (δικός μας), vaš (δικός σας, πληθυντικός ή ευγενικός) και njihov (δικός τους). Μέχρι εδώ μοιάζουν με τα ελληνικά μου, σου, του, της, μας, σας, τους. Η ουσιαστική διαφορά κρύβεται στην κατάληξη. Η χρυσή αρχή: η κτητική αντωνυμία συμφωνεί σε γένος, αριθμό και πτώση με αυτό που κατέχεται — όχι με τον κάτοχο. Δες πώς αλλάζει το moj: για αρσενικό μένει moj (moj brat — ο αδελφός μου), για θηλυκό γίνεται moja (moja sestra — η αδελφή μου, με κατάληξη -a), για ουδέτερο γίνεται moje (κατάληξη -e). Το ίδιο μοτίβο -∅ / -a / -e ακολουθούν και οι υπόλοιπες αντωνυμίες. Εδώ ζει και το πιο συχνό λάθος. Πολλοί μαθητές προσπαθούν να ταιριάξουν την αντωνυμία με τον κάτοχο, όπως κάνει το ελληνικό «του/της». Έτσι γράφουν moj sestra. Λάθος. Το σωστό είναι moja sestra, γιατί η λέξη sestra είναι θηλυκή, άσχετα με το ποιος μιλάει. Η αντωνυμία κοιτάζει το ουσιαστικό δίπλα της, όχι το πρόσωπο που έχει το αντικείμενο. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το njen muž (ο σύζυγός της). Παρόλο που κάτοχος είναι μια γυναίκα, η αντωνυμία μένει njen — δεν γίνεται njena — επειδή η λέξη muž είναι αρσενική. Στα ελληνικά το «της» καθορίζεται από τη γυναίκα-κάτοχο· στα σερβικά την κατάληξη την ορίζει το «πράγμα» που κατέχεται. Κράτα δύο πράγματα: πρώτον, η σερβική κτητική αντωνυμία είναι προτασσόμενο επίθετο, όχι κλιτικό που ακολουθεί· δεύτερον, η κατάληξή της κλίνεται μαζί με το ουσιαστικό σε γένος και πτώση. Μόλις το συνηθίσεις, το moj / moja / moje θα έρχεται φυσικά.
Παραδείγματα
- moj brat my brother
- moja sestra my sister
- njen muž her husband
Ολόκληρο το μάθημα
Όλα όσα υπάρχουν στο βίντεο, σε κείμενο.
-
Ένας άντρας λέει για την αδελφή του moja sestra, όχι moj. Γιατί ο θηλυκός τύπος; Επειδή στα σερβικά η κτητική δεν συμφωνεί με τον κάτοχο, αλλά με αυτό που κατέχεται.
-
Οι κτητικές λένε ποιανού είναι κάτι. Να και οι εφτά: moj, tvoj, njegov, njen, naš, vaš και njihov.
-
Το moj είναι μου, το tvoj σου, το njegov του, το njen της, το naš μας, το vaš σας, το njihov τους. Το vaš είναι και ο ευγενικός τύπος για ένα άτομο.
-
Τώρα το πιο σημαντικό. Στα σερβικά η κτητική συμφωνεί στο γένος με το ουσιαστικό που περιγράφει. Όχι με τον κάτοχο, αλλά με αυτό που κατέχεται.
-
Ο τύπος ακολουθεί το γένος του ουσιαστικού. Το αρσενικό μένει — moj. Το θηλυκό παίρνει -a — moja. Το ουδέτερο παίρνει -e — moje.
-
Ξεκινάμε. Το brat, αδελφός, είναι αρσενικό, οπότε το moj μένει στον βασικό τύπο: moj brat
-
Το sestra, αδελφή, είναι θηλυκό, οπότε το moj γίνεται moja — ακόμη κι αν είμαι άντρας. Μετράει το γένος του ουσιαστικού. moja sestra
-
Και το dete, παιδί, είναι ουδέτερο, οπότε το moj γίνεται moje, με κατάληξη -e: moje dete
-
Ίδια αρχή με το tvoj. Πριν από το θηλυκό knjiga, βιβλίο, γίνεται tvoja. Η κατάληξη ακολουθεί πάντα το γένος του ουσιαστικού. tvoja knjiga
-
Τώρα njegov και njen. Το njegov σημαίνει του — ο κάτοχος είναι άντρας. Το sin, γιος, είναι αρσενικό, οπότε μένει njegov: njegov sin
-
Το njen σημαίνει της — η κάτοχος είναι γυναίκα. Μα το muž, σύζυγος, είναι αρσενικό, οπότε ο τύπος είναι njen: ακολουθεί το muž, όχι αυτήν. Το ουσιαστικό αλλάζει την κατάληξη, όχι ο κάτοχος. njen muž
-
Και κάτοχοι στον πληθυντικό. Με το ουσιαστικό grad, πόλη, που είναι αρσενικό, λες: naš grad
-
Να το πιο συχνό λάθος. Ένας άντρας σκέφτεται είμαι άντρας και λέει moj sestra. Μα το sestra είναι θηλυκό: πρέπει να είναι moja sestra. Το γένος του ουσιαστικού αποφασίζει, όχι εσύ.
-
Ας ανακεφαλαιώσουμε. Εφτά αντωνυμίες: moj, tvoj, njegov, njen, naš, vaš, njihov. Όλες συμφωνούν με το ουσιαστικό — -a θηλυκό, -e ουδέτερο. Το ουσιαστικό αλλάζει τον τύπο, όχι ο κάτοχος.