De voorwaarde in het Servisch: ako (reëel) en da/kad (irreëel)
In het Servisch draait alles om één vraag: is de voorwaarde reëel of denkbeeldig? Dat is precies hetzelfde onderscheid dat jij in het Nederlands maakt tussen « als ik geld heb » en « als ik geld had ». Voor een reële of waarschijnlijke voorwaarde gebruik je ako, gevolgd door de tegenwoordige of de toekomende tijd. Je ziet het in « Ako imaš vremena, javi se. » (als je tijd hebt, laat iets van je horen), in « Ako budeš mogao, dođi. » (als je kunt, kom dan) en in « Ako bude lepo vreme, idemo na more. » (als het mooi weer is, gaan we naar zee). Hier markeert ako budeš / ako bude gewoon een toekomst die nog vervuld moet worden: dit is niet de voorwaardelijke wijs, maar een concreet plan, vergelijkbaar met ons als + indicatief. Voor een irreële, hypothetische of feitelijk onmogelijke voorwaarde gebruik je geen ako meer, maar da (of kad), gevolgd door de potencijal, de Servische voorwaardelijke wijs. Kijk: « Da imam para, putovao bih. » (als ik geld had, zou ik reizen), « Kad bih znao, rekao bih ti. » (als ik het wist, zou ik het je zeggen) en « Da je ovde, pomogao bi nam. » (als hij hier was, zou hij ons helpen). Dit is de exacte spiegel van ons « zou + infinitief »: als ik geld had, zou ik reizen. De potencijal wordt gevormd met de aoristus van het werkwoord biti (bih, bi, bi, bismo, biste, bi) plus het voltooid deelwoord. Let op: dat deelwoord congrueert in geslacht en getal, net als een bijvoeglijk naamwoord. Dus zeg je došao bih (man), došla bih (vrouw), došli bismo (meervoud). De nummer-één-fout van Nederlandstaligen is ako behouden wanneer de hoofdzin eindigt op …bih of …bi. Als het resultaat denkbeeldig is, moet de bijzin verplicht overschakelen op da/kad. Je zegt nooit « Ako imam vremena, došao bih. »; de juiste vorm is « Da imam vremena, došao bih. » Onthoud dit signaal: zodra er een …bih / …bi in het resultaat opduikt, wordt « als » vertaald met da of kad, nooit met ako.
Voorbeelden
- Ako budeš mogao, dođi. If you can, come.
- Da imam para, putovao bih. If I had money, I'd travel.
- Kad bih znao, rekao bih ti. If I knew, I'd tell you.
De volledige les
Alles uit de video, in tekst.
-
Het Servisch heeft twee soorten als — één voor dingen die echt kunnen gebeuren, en één voor pure verbeelding. Verwissel je ze, dan klinkt je gewone plan als een dagdroom.
-
Elke voorwaardelijke zin heeft twee helften: het als-deel, de voorwaarde, en het dan-deel, het gevolg. In het Servisch verandert de hele zin van vorm afhankelijk van of die voorwaarde realistisch of denkbeeldig is.
-
Dit is de scheiding. Een echte voorwaarde is iets dat echt waar zou kunnen zijn, dus gebruik je ako met een gewoon werkwoord in de tegenwoordige of toekomende tijd. Een onechte is hypothetisch of onmogelijk, en die gebruikt de conditionalis in beide helften.
-
Begin met de echte soort. Je maakt een gewoon plan dat makkelijk werkelijkheid kan worden, dus grijp je naar ako. Ako budeš mogao, dođi.
-
Merk op dat het als-deel een toekomende vorm gebruikt, budeš mogao, omdat de handeling nog voor ons ligt. Hier is dezelfde logica met de tegenwoordige tijd. Ako imaš vremena, javi se.
-
Nu de onechte soort. Die is voor situaties die op dit moment niet waar zijn: wensen, gissingen, dingen in strijd met de feiten. Het kerningrediënt is de conditionalis, gevormd uit een kort hulpwerkwoord plus het voltooid deelwoord.
-
Dus voor een denkbeeldige situatie laten we ako vallen en gebruiken we da met de conditionalis. Deze betekent: ik heb het geld niet, maar als ik het wel had, dan zou dit gebeuren. Da imam para, putovao bih.
-
Je kunt ook openen met kad in plaats van da voor dezelfde onechte betekenis. Doe je dat, dan verschijnt de conditionalis in beide helften van de zin. Kad bih znao, rekao bih ti.
-
Hier is een klassieke zin in strijd met de feiten. Hij is er nu niet, dus stellen we het ons voor met de conditionalis in beide helften. Da je ovde, pomogao bi nam.
-
En hier is de valkuil waar leerlingen in trappen. De gevolg-helft eindigt op bih, de conditionalis, dus je voelt dat de zin denkbeeldig is. Dat betekent dat het als-deel met da moet beginnen, niet met ako. ako met de conditionalis combineren klinkt fout in de oren van een moedertaalspreker.
-
Laat dus het ene deel je het andere vertellen. Is het gevolg een gewone tegenwoordige of toekomende tijd, dan is het als-deel ako. Draagt het gevolg bih of bi, dan is het als-deel da of kad.
-
Nog één realistisch plan om het alledaagse geval vast te zetten. De voorwaarde is volkomen mogelijk, dus blijft hij in de echte wereld met ako. Ako bude lepo vreme, idemo na more.
-
Onthoud dus de twee paden. Echt en waarschijnlijk: gebruik ako met een gewoon werkwoord. Denkbeeldig of onmogelijk: gebruik da of kad met de conditionalis. Laat de uitgang bih je signaal zijn.