Sırpçada koşul cümleleri: ako ile da/kad + koşul kipi (potencijal)
Sırpçada "eğer" demenin iki yolu vardır ve hangisini seçeceğiniz koşulun ne kadar gerçek olduğuna bağlıdır. Türkçede bu ayrımı fiilin üzerine eklediğimiz -se/-sa ekiyle yaparız; Sırpçanın yeni yanı ise hem bağlacı hem fiil biçimini değiştirmesidir. Gerçek ya da olası koşullar ako bağlacıyla kurulur ve yan cümlede şimdiki zaman veya gelecek zaman bulunur, çünkü gerçekten olabilecek bir şeyden söz ederiz. Örnekler: "Ako imaš vremena, javi se." (ako + şimdiki zaman, "vaktin olursa haber ver"), "Ako bude lepo vreme, idemo na more." (gerçek bir plan, ako + gelecek, "hava güzel olursa denize gideriz") ve "Ako budeš mogao, dođi." ("yapabilirsen gel"). Hem ako budeš (gelecek) hem de ako imaš (şimdiki zaman) gerçek koşuldur; ikisi de gerçekleşebilir bir durumu anlatır. Gerçek dışı ya da varsayımsal koşullar ise ako ile değil, da veya kad ile kurulur ve ana cümle koşul kipinde (potencijal) olur. Bu, Türkçedeki dilek-şart yapısına, yani "param olsa seyahat ederdim" anlamına denk gelir: "Da imam para, putovao bih." (da + koşul kipi). Ayrıca "Kad bih znao, rekao bih ti." ("bilsem sana söylerdim") ve gerçeğe aykırı olan "Da je ovde, pomogao bi nam." ("burada olsa bize yardım ederdi" — ama burada değil). Koşul kipi, biti fiilinin aorist biçimi (bih, bi, bi, bismo, biste, bi) ile geçmiş zaman ortacının birleşmesinden oluşur; ortaç cinsiyet ve sayıya göre uyum sağlar: došao bih (eril), došla bih (dişil), došli bismo (çoğul). En sık yapılan hata ako ile koşul kipini birlikte kullanmaktır. Şu ipucunu aklınızda tutun: sonuç …bih / …bi ile bitiyorsa o cümle hayalidir, dolayısıyla koşul mutlaka da veya kad almalıdır, asla ako değil. Yanlış: "Ako imam vremena, došao bih." Doğru: "Da imam vremena, došao bih." Türkçede ayrımı tek bir ekle yaptığımız için, Sırpçada bağlacın ako'dan da/kad'a değişmesi öğrenmeniz gereken asıl yeniliktir.
Örnekler
- Ako budeš mogao, dođi. If you can, come.
- Da imam para, putovao bih. If I had money, I'd travel.
- Kad bih znao, rekao bih ti. If I knew, I'd tell you.
Dersin tamamı
Videodaki her şey, yazılı olarak.
-
Sırpçada iki türlü eğer var — biri gerçekten olabilecek şeyler için, diğeri ise tamamen hayal için. Bunları karıştırırsan, gündelik planın bir hayale dönüşür.
-
Her koşul cümlesinin iki yarısı vardır: eğer kısmı, yani koşul, ve o zaman kısmı, yani sonuç. Sırpçada bütün cümle, bu koşulun gerçekçi mi yoksa hayali mi olduğuna göre şekil değiştirir.
-
İşte ayrım burada. Gerçek bir koşul, gerçekten doğru olabilecek bir şeydir, bu yüzden ako ile sıradan bir şimdiki ya da gelecek zaman fiili kullanılır. Hayali olansa varsayımsal ya da imkânsızdır ve her iki yarıda da koşul kipini kullanır.
-
Önce gerçek olanla başlayalım. Kolayca gerçekleşebilecek normal bir plan yapıyorsun, o yüzden ako'ya başvuruyorsun. Ako budeš mogao, dođi.
-
Dikkat et, eğer kısmı bir gelecek zaman biçimi olan budeš mogao'yu kullanıyor, çünkü eylem hâlâ önümüzde. İşte aynı mantık şimdiki zamanla. Ako imaš vremena, javi se.
-
Şimdi de hayali olana geçelim. Bu, şu an doğru olmayan durumlar içindir: dilekler, tahminler, gerçeğe aykırı şeyler. Anahtar malzeme koşul kipidir; kısa bir yardımcı ile geçmiş zaman ortacından oluşur.
-
Yani hayali bir durum için ako'yu bırakıp koşul kipiyle da kullanıyoruz. Bu cümle şu demek: param yok, ama olsaydı işte ne olurdu. Da imam para, putovao bih.
-
Aynı hayali anlam için da yerine kad ile de başlayabilirsin. Böyle yaptığında, koşul kipi cümlenin her iki yarısında da ortaya çıkar. Kad bih znao, rekao bih ti.
-
İşte klasik bir gerçeğe aykırı cümle. O şu anda burada değil, bu yüzden bunu her iki yarıda da koşul kipiyle hayal ediyoruz. Da je ovde, pomogao bi nam.
-
Ve işte öğrencilerin düştüğü tuzak. Sonuç yarısı koşul kipi olan bih ile bitiyor, yani cümlenin hayali olduğunu hissedebiliyorsun. Bu da demek ki eğer kısmı ako ile değil, da ile başlamalı. ako'yu koşul kipiyle eşleştirmek, ana dili konuşan birine yanlış gelir.
-
O yüzden bir yarının diğerini sana söylemesine izin ver. Sonuç sade bir şimdiki ya da gelecek zamansa, eğer kısmı ako'dur. Sonuç bih ya da bi taşıyorsa, eğer kısmı da ya da kad'dır.
-
Gündelik durumu pekiştirmek için bir gerçekçi plan daha. Koşul tamamen mümkün, o yüzden ako ile gerçek dünyada kalıyor. Ako bude lepo vreme, idemo na more.
-
Yani iki yolu hatırla. Gerçek ve olası ise, gündelik bir fiille ako kullan. Hayali ya da imkânsız ise, koşul kipiyle da ya da kad kullan. bih ekini işaretin olsun.