Serbskie se: konstrukcje bezosobowe i wzajemne

Jeśli mówisz po polsku, serbskie se wyda ci się od razu znajome: to bliski krewny naszego „się”. Podobieństwo jest tu wyjątkowo silne — w obu językach to osobna, samodzielna cząstka, a nie końcówka przyrastająca do czasownika. Na poziomie B1 warto jednak dokładnie rozpracować dwa zastosowania se, które wykraczają poza zwykłą zwrotność. Pierwsze znaczenie jest bezosobowe (uogólnione). Mówimy tak, gdy ważniejsza jest sama czynność niż jej wykonawca: nie ma konkretnego podmiotu, a czasownik zwykle stoi w 3. osobie liczby pojedynczej. Porównaj z polskim „tu się nie pali”, „jak to się mówi?”. Po serbsku brzmi to tak: „Ovde se ne puši” (tu się nie pali), „Kako se to kaže?” lub „Kako se to kaže na srpskom?” (jak to się mówi / jak to powiedzieć po serbsku?), „Ovde se govori srpski” (tu mówi się po serbsku). Zauważ: w tych zdaniach nie ma „ty” ani „wy” — właśnie dlatego brzmią ogólnie. Drugie znaczenie jest wzajemne. Tu dwa (lub więcej) podmioty działają na siebie nawzajem, a czasownik stoi w liczbie mnogiej, jak w polskim „widzimy się”, „kochamy się”. Po serbsku: „Vidimo se sutra” (do zobaczenia jutro), „Volimo se” (kochamy się), „Poznaju se godinama” (znają się od lat), „čujemo se” (jesteśmy w kontakcie / odezwiemy się). W konstrukcjach wzajemnych se jest obowiązkowe — bez niego znaczenie „nawzajem” znika. Teraz o typowych błędach. Po pierwsze, nie dodawaj konkretnego podmiotu do zdania bezosobowego: „Kako ti to kažeš?” znaczy już „jak TY to mówisz?”, a nie uogólnione „jak to się mówi?” („Kako se to kaže?”). Po drugie, nie opuszczaj se w czasownikach wzajemnych: „Vidimo sutra” traci znaczenie „nawzajem” i brzmi urwanie. Po trzecie, pilnuj pozycji cząstki: serbskie se, podobnie jak polskie „się”, ciąży do drugiego miejsca w zdaniu — choć po polsku często możemy je przesuwać swobodniej, po serbsku reguła drugiego miejsca jest sztywniejsza. Trzymając się tych trzech wskazówek i opierając się na znajomej logice „się”, szybko zaczniesz używać serbskiego se intuicyjnie.