Sırpçada isimlerin çoğul hali (yalın hal)
Sırpçada yalın haldeki çoğul eki tek değildir; ismin cinsiyetine göre değişir. Türkçe konuşan biri için en büyük yenilik tam da budur. Türkçede gramatik cinsiyet yoktur ve çoğul tek bir ekle yapılır: ünlü uyumuna göre -lar / -ler (ev → evler, kitap → kitaplar). Kelimenin anlamı ne olursa olsun mantık aynıdır. Sırpça ise önce kelimenin cinsiyetine bakar ve ona göre ek seçer. Kuralın üç dalı var. Eril isimler -i alır: student → studenti, profesor → profesori. -a ile biten dişil isimler -e alır: žena → žene, knjiga → knjige. -o ya da -e ile biten nötr isimler -a alır: selo → sela, jezero → jezera. Yani Türkçenin her zaman -lar/-ler koyduğu yerde, Sırpça önce kelimenin eril, dişil mi yoksa nötr mü olduğuna karar etmek zorundadır. Ayrıca ayrı olarak ezberlemeniz gereken bir tuzak var: kısa, tek heceli eril isimler -i'den önce araya -ov- (yumuşak ünsüzden sonra -ev-) ekler. Bu yüzden „gradi” demeyiz; doğrusu grad → gradovi, most → mostovi, sin → sinovi, kraj → krajevi. Bu, hemen her yeni başlayanı yanıltan bir noktadır. İkinci bir incelik, k, g, h ile biten eril isimlerde görülür: gövde sonundaki ünsüz, -i'den önce değişir, örneğin vojnik → vojnici (sibilarizasyon). Son olarak şunu unutmayın: Sırpça çoğul için asla -s kullanmaz; ek her zaman cinsiyete göre -i, -e ya da -a olur. Bir de Türkçedeki gibi düşünmeye alışkınsanız, Sırpçada artikel (the/bir gibi belirleyici) olmadığını bilmek rahatlatıcıdır: žene tek başına „kadınlar” demektir, önüne hiçbir şey koymak gerekmez.
Örnekler
- gradovi cities
- žene women
- sela villages
Dersin tamamı
Videodaki her şey, yazılı olarak.
-
Bir grad. Peki birkaç tane olduğunu nasıl söylersin? Sonuna öylece bir -s eklemezsin. Sırpça çoğulun kendi kuralları var ve bunlar cinse bağlı.
-
Bu, öznenin biçimi — kim ya da ne? sorusunun yanıtı. Ve ek, ismin cinsine bağlıdır.
-
Üç cins, üç ek. Eril -i alır, -a ile biten dişiller -e alır, nötr de -a alır. Aklında tut: i, e, a.
-
Dişil ile başlayalım. Žena -a ile biter; çoğulda bu -a, -e olur — žene. žena → žene
-
Aynısı knjiga için de geçerli: -a ile biter, yani çoğulu knjige. knjiga → knjige
-
Şimdi nötr. Selo -o ile biter; çoğulda bu -o, -a olur — sela. selo → sela
-
Böylece jezero da jezera verir — yine -o, -a olur. jezero → jezera
-
Şimdi eril. Uzun isimler kolaydır: student -i alır — studenti, profesor da profesori olur. student → studenti
-
Ama kısa eril isimlere dikkat — en çok orada hata yapılır. Grad gradi değildir. Araya -ov- girer ve gradovi olur. Pek çok tek heceli sözcük böyle çalışır.
-
Böylece most mostovi, sin de sinovi verir. Yumuşak ünsüzden sonra -ev- gelir: kraj, krajevi olur. most → mostovi · kraj → krajevi
-
Son bir ayrıntı: kök k, g ya da h ile bitince, bu ses -i'den önce değişir. Vojnik, vojnici olur. vojnik → vojnici
-
En büyük tuzak: sona -s eklenmez. Gradovis ya da ženas diye bir şey yok. Sırpça eki cinse göre seçer — i, e ya da a.
-
Üç cinse birlikte bak: eril -i ile, dişil -e ile, nötr -a ile. Önce cinsi tanı, sonra eki bilirsin.
-
Özetleyelim: eril -i, dişil -e, nötr -a. Kısa eriller araya -ov- ya da -ev- alır. Ve asla sona -s.