The dative case (to / for someone)
The dative marks the indirect object — the recipient or beneficiary ('to/for someone'). Masculine and neuter nouns take -u (brat → bratu), feminine -a nouns take -i (sestra → sestri). It also follows prepositions like 'prema' and 'ka' and appears with verbs like dati, reći, pomoći.
Voorbeelden
- Dajem knjigu bratu. I'm giving the book to my brother.
- Pišem sestri. I'm writing to my sister.
- Pomažem prijatelju. I'm helping a friend.
De volledige les
Alles uit de video, in tekst.
-
Je geeft iemand een boek, je schrijft iemand, je helpt iemand. Maar aan wie? Dat „aan wie“ heeft in het Servisch een eigen naamval — de datief. Mis je hem, dan klinkt de zin fout. Laten we hem volledig onder de knie krijgen.
-
De datief is de naamval van de ontvanger — wie iets krijgt of voor wie de handeling bedoeld is. Hij antwoordt op „kome?“ (aan wie?) of „čemu?“ (waaraan?). Het is het zogenaamde indirecte object: niet wat je geeft, maar aan wie je geeft.
-
Zo worden de uitgangen gevormd. Mannelijk en onzijdig krijgen de uitgang „-u“: „brat“ wordt „bratu“, „dete“ wordt „detetu“. Vrouwelijk op „-a“ krijgt de uitgang „-i“: „sestra“ wordt „sestri“. Twee uitgangen — dat is het hart van de datief.
-
Beginnen we met het duidelijkste voorbeeld — het werkwoord „dati“ (geven). Je geeft een boek, maar aan wie? Bratu. Dajem knjigu bratu. „I'm giving the book to my brother.“ „Knjigu“ is wat je geeft — dat is de accusatief. En „bratu“ is aan wie je geeft — dat is de datief, „brat“ plus „-u“.
-
Nu vrouwelijk. Je schrijft een brief, en de ontvanger is je zus. „Sestra“ verliest de „-a“ en krijgt de „-i“: Pišem sestri. „I'm writing to my sister.“ Er is niet eens een woord voor „to“ — de uitgang „-i“ op „sestri“ draagt zelf de betekenis van ontvanger.
-
En hier het belangrijkste werkwoord om te onthouden — „pomoći“ (helpen). In het Servisch help je niet iemand in de accusatief, maar aan iemand. Het werkwoord „pomoći“ eist de datief: Pomažem prijatelju. „I'm helping a friend.“ „Prijatelj“ wordt „prijatelju“ — datief, geen accusatief. Dit is een valkuil waarover we het nog gaan hebben.
-
Laten we de volledige vormen bekijken op één mannelijke en één vrouwelijke naam, zodat ze blijven hangen. „Brat“ wordt in de datief „bratu“, „sestra“ wordt „sestri“, „majka“ wordt „majci“ — let op hoe de „k“ voor de „-i“ in „c“ verandert.
-
De datief komt niet alleen voor bij werkwoorden van geven. Hij komt ook na sommige voorzetsels, vooral „prema“ en „ka“, die beweging in iemands richting aanduiden: Idem ka gradu. „I'm going toward the city.“ „Grad“ wordt „gradu“ na het voorzetsel „ka“. Hetzelfde geldt voor „prema gradu“.
-
Het loont om een groep werkwoorden te onthouden die altijd de datief vragen, omdat het Engels en andere talen ze vaak met een lijdend voorwerp vertalen. Dat zijn onder andere: „dati“, „reći“, „pisati“, „pomoći“, „verovati“ en „zahvaliti“. Bij elk gaat de ontvanger in de datief.
-
En nu de grootste valkuil. Het werkwoord „pomoći“ vraagt in het Servisch de datief, niet de accusatief. Daarom is het „pomažem bratu“, en niet „pomažem brata“. Je maakt makkelijk een fout, want in veel talen krijgt „helpen“ een lijdend voorwerp — maar in het Servisch is het de ontvanger, dus de datief.
-
De tweede valkuil betreft het vrouwelijk. Bij zelfstandige naamwoorden op „-ka“ verandert de medeklinker „k“ voor de uitgang „-i“ in „c“. „Majka“ wordt niet „majki“, maar „majci“. Net zo: „ruka“ wordt „ruci“, „devojka“ wordt „devojci“.
-
En een laatste voorbeeld, om alles samen te brengen. Twee objecten in dezelfde zin: wat je geeft in de accusatief, aan wie je geeft in de datief. Dajem deci poklone. „I'm giving presents to the children.“ „Poklone“ — accusatief, wat je geeft; „deci“ — datief, de ontvangers.
-
Samengevat. De datief is de naamval van de ontvanger en antwoordt op „kome?“. Mannelijk en onzijdig krijgen „-u“, vrouwelijk op „-a“ krijgt „-i“. Werkwoorden als „dati“, „reći“ en „pomoći“ vragen hem, net als de voorzetsels „prema“ en „ka“. Onthoud: pomažeš bratu, niet brata. Nu weet je aan wie de handeling gaat.